کتاب شناخت

ادبی
Typography

پوتین قرمزها؛ روایتی ناب از بازجویی اسرای عراقی ،«پوتین‏ قرمزها» کتابی خوشخوان با نثری روان درباره موضوعی جدید از جنگ. این تعریفی است کوتاه از کتاب «پوتین قرمزها» که حاصل گفت‌وگوی فاطمه بهبودی با مرتضی بشیری؛

بازجو و مدیرمسئول جنگ روانی قرارگاه خاتم‌الانبیا از سال 1366 تا پایان ایام دفاع مقدس است. «پوتین قرمزها» از چند جهت اهمیت دارد؛ نخست بیان خاطراتی است که تاکنون به این شکل به آن پرداخته نشده است. در سال‌های گذشته آثار متعددی در حوزه خاطرات دفاع مقدس منتشر شده‌اند؛ کتاب‌هایی که از خاکریزها و خاطرات رزمندگان و فرماندهان آغاز شده و حالا در چند سال اخیر به پشت جبهه‌ها و خاطرات خانواده‌های شهدا و رزمندگان رسیده است. 

کتاب از همان آغاز تکلیف خواننده را با کتاب مشخص می‌کند. نویسنده از همان فصل‌های ابتدایی، مخاطب را به داخل اتاق بازجویی از اسرای عراقی می‌برد. اتاقی که جزو هسته‌های اولیه تیم جنگ روانی است و بسیاری از اطلاعات مهم از نیروهای بعثی از همین اتاق استخراج می‌شود. مرتضی بشیری که پیش‌تر کتاب «گزارش یک بازجویی» را در شرح یکی از جلسات بازجویی منتشر کرده بود، اینک در کتاب جدید به شرح بیشتر این جلسات پرداخته و علاوه بر این، به نحوه ورودش به جبهه و دوران حضورش در جبهه به عنوان رزمنده اشاره می‌کند. رهبر فرزانه انقلاب اسلامی بر کتاب اول وی را تقریظ فرمودند.

نویسنده تلاش دارد تا در اثر حاضر، با استفاده از منابع متقن و ذکر پی‌نوشت‌های مفید، مخاطب را در دریافت حقیقت هدایت کرده و به او اطمینان خاطر دهد که خاطرات ذکر شده در این کتاب، راستی‌آزمایی شده است. بهبودی در این گفت‌وگو تأکید می‌کند که تلاش شده تا «پوتین قرمزها»، به گونه‌ای نوشته شود که هویتی مستقل از نویسنده و راوی داشته باشد و به عنوان یک سند برای آینده باقی بماند. نویسنده تاکید دارد؛« در پازل جنگ هشت ساله علیه ایران خاطرات مختلفی از اُمرای ارتش، سرداران سپاه و نیروهای بسیجی گرفته تا گروه‌های پزشکی و امدادگران و غیره در فضای مجازی یا در قالب کتاب منتشر شده اما تا قبل از چاپ «پوتین‌ قرمزها» کتاب خاطره‌ای در زمینه موضوعی جنگ روانی وجود نداشت».

مدیریت جنگ روانی از ابتدای جنگ شکل گرفته اما بیشتر فعالیتش به پاسخ علیه فعالیت‌های دشمن صورت گرفته است نه فعالیت خودانگیخته‌ای. ضمن اینکه این مدیریت به صورت «تیم» به معنای مصطلح آن نبود، بلکه یک نفر بود که همه کار انجام می‌داد. همچنین منابع مدونی دربارۀ چگونگی عمل کردن در مقابل دشمن وجود نداشت. در شروع کار راوی دو بازجو به مدیر جنگ روانی ایران داده شده بود که نیروی تمام وقت نبودند. به همین جهت با اینکه راوی، مدیر جنگ روانی بود اما بازجویی را شخصاً انجام می‌داد. حتی برخی برادران در قرارگاه خاتم‌الانبیاء به دلیل عدم شناخت دقیق گاه حاضر به همکاری با راوی نبودند.

از اهمیت خاطرات او همین بس که گره کور «لجنه‌الاعدامات» به معنی کمیتۀ اعدام‌ها را باز کردند. با اسیر شدن اولین نیروهای عراقی این سؤال در ذهن نیروهای ایرانی به وجود آمده بود که چطور اسرای عراقی تا آخرین گلوله با ما می‌جنگند اما به محض اسارت شعار «الموت لصدام» سر می‌دهند، و هنگامی‌که این سؤال را از آنها می‌پرسیدند، متفق‌القول می‌گفتند؛«از ترس لجنه‌الاعدامات»! شاید اگر شجاعت راوی پوتین قرمزها نبود هرگز پرده این راز برداشته نمی‌شد. آقای بشیری ذاتاً و شاید به دلیل تأثیرات طبیعی محل تولد و زندگی فعلی‌اش با ملاطفت برخورد می‌کنند.

ایشان همین روحیه را با اسرای عراقی هم داشته یعنی با آنها هم با مهربانی و خُلق نیکو رفتار می‌کردند. همین ویژگی امکانی را برای ایشان فراهم آورد که به واسطۀ آن بسیاری از اسرا به او اعتماد کردند و خودشان برای دادن اطلاعات پا پیش گذاشتند. ایشان با بهره‌مندی از هوش اجتماعی این روش را برگزیدند و این روش شاید در هر بستر جنگ روانی پاسخ ندهد. روحیۀ شخصی آقای بشیری با مهربانی در تضاد نبوده لذا اسرا هم صدق رفتار او را دریافت و به ایشان اعتماد کردند. کنکاش و پرداختن به اسرای عراقی در ایران یکی از موضوعات کمتر پرداخته شده در طول سال‌های پس از جنگ است.

در میان موضوعات مختلفی که از هشت سال دفاع مقدس به جامانده از سوژه جالبی مثل اسرای عراقی به سادگی عبور کردیم و همچون حلقه‌ای مفقود به دست فراموشی سپردیم. هر چند تلاش‌هایی محدود توسط کسانی که آن سال‌ها با این اسرا در ارتباط بودند در قالب کتاب‌های خاطره‌نگاری منتشر شده ولی این حجم کار به هیچ عنوان جوابگوی حضور تعداد بالای اسرای عراقی با سرگذشت‌های مختلف نیست. آقای بشیری در کربلای 5 با هوشمندی توانست چند تن از اسرای ردۀ بالا ارتش عراق را جلوی دوربین کشورهای انگلیس، امریکا، فرانسه و بسیاری کشورهای دیگر ببرد و آنها به حقانیت ایران در جنگ نابرابر اعتراف کنند. این مصاحبه به قدری برای صدام گران تمام شده بود که بعد از آن گفت که ایرانی‌ها نیروهای ما را شست‌وشوی مغزی دادند و این موضوع برگ برنده ایران محسوب شد.

فاطمه بهبودی درباره چگونگی پرداختن به خاطرات مدیر جنگ روانی ایران و عراق می‌گوید: «بعدازظهر دلپذیر یکی از نخستین روزهای پاییز 1393 بود که آقای مرتضی سرهنگی، مدیر مرکز مطالعات و تحقیقات فرهنگ و ادب پایداری حوزه هنری پیشنهاد نگارش خاطرات مدیر جنگ روانی ایران و عراق، در سال‌های 1365 تا پایان جنگ، را به من دادند. جست‌وجوی کوتاهی در باره آقای مرتضی بشیری مرا به نگارش خاطرات وی مشتاق کرد. پس از اولین جلس دیدار، مصاحبه‌ها پا گرفت و مدتی بعد پوتین قرمزها متولد شد. ایشان زبان طنازی دارد و لحن خوش مزاح بر کلام. در عین حال، به‌دقت سخن می‌راند؛ طوری که همواره میان «نگاه کردن»، «دیدن»، و «مشاهدة دقیق» او تفاوت چشمگیری وجود دارد.

هر چند این جنس از حساسیت مرا در نگارش یاری داد؛ اما پژوهش را نیز به سمتِ گزینشی شدنِ خاطره کشاند. مدیر جنگ روانی ایران، به زبان‌های؛ عربی، انگلیسی، و پرتغالی مسلط است و زبان‌های اسپانیولی، ایتالیایی، سواحلی (زبان کشورهای شرق آفریقا)، و اردو را تا حدود زیادی می‌فهمد». نویسنده در باره مشکلات بخش استنادی کتاب تاکید دارد؛« گفتنی است اسناد مرتبط با بازجویی‌ها از وزارت امور خارجه به مرکز اسناد و کتابخانۀ ملی ایران منتقل شده و این مرکز، بنا به قانونی دست‌وپاگیر، تا چهل سال بعد امکان بازدید، مطالعه یا هرگونه دسترسی به اسناد را از مراجعان سلب کرده است و به هنگام مکاتبة بنده این جابه‌جایی به‌تازگی انجام شده بود.

همچنین از آنجا که قرارگاه خاتم‌الانبیا بخش اطلاعاتی سپاه محسوب می‌شده، عکس‌برداری یادگاری نیز به‌ندرت صورت گرفته است. کادر کتابخانه تخصصی جنگ حوزه هنری در اجرای مصاحبه‌های مرجع، برای رساندن هر خواننده‌ای به کتابش، تلاش متعهدانه‌ای کردند». نویسنده «پوتین‌قرمزها» پیش از مقدمه، کتاب را به شهدای غواص تقدیم می‌کند: پیشکش به مرواریدهای اروندرود، خط‌شکنان دلدادگی، غواصان نجیب ام‌الرصاص، و به مظلومیت خفتۀ دست‌های بسته زیر خروارها خاک سرد ...». کتاب «پوتین قرمزها» در 36 فصل به انضمام عکس‌ها و اسناد تدوین و  توسط انتشارات سوره مهر در سال جاری در 392 صفحه منتشر شده است.

 

مجموع رتبه (0)

0 از 5 ستاره

نظر خود را اضافه نمایید

ارسال نظر به عنوان مهمان

0
  • هیچ نظری یافت نشد.
در خبر نامه وب سایت ما عضو شوید تا از تازه ترین خبرها و مطالب در ایمیل خود باخبر شوید.