گذری بر احوالات اهلی ترشیزی خراسانی ومعرفی دیوانش

ادبی
Typography

مولانا کمال الدین یوسف بن محمد معروف به اهلی ترشیزی خراسانی، از شاعران شیعه مذهب قرن نهم و سه دهۀ اول قرن دهم هجری قمری است. خانواده او اصالتاً تبریزی بوده‌اند که به ترشیز مهاجرت کرده‌اند. او در حدود سال ۸۵۸ هجری قمری در ترشیز زاده شد

از جمله شعرائیست که در دربار سلطان حسین بایقرا و امیر علیشیر نوائی در هرات گرد آمده بودند و از حیث فکر و ذوق مقلد شعرای دربار وی است. سلطان حسین بایقرا توجه خاصی به اهلی ترشیزی داشت، به نحوی که در سفر به حج طی فرمانی خطاب به شاهزادگان و کارگزاران حکومت از آنان خواست که در خدمتگزاری او در طول سفر کوتاهی نکنند.

سبک این شاعران هیچگاه در ایران مورد قبول نبوده و بعکس در هندوستان مورد احترام بود. نثر او مصنوع و مطنطن است و به همین جهت در هند شهرت یافته است. پس از انقراض سلسله‏ تیموریان به تبریز به دربار سلطان یعقوب رفت. چون در كماندارى بسیار زبردست بود جوانان تبریز از او مشق مى‏گرفتند. در سال 942 هجری قمری در همان جا درگذشت .«دیوان شعر» مشتمل بر 3500 بیت غزلیات عاشقانه؛ «تحفة السلطان فى مناقب النعمان»، منظومه‏اى به نام شاهرخ تیمورى كه ترجمه‏ كتاب «المواهب الشریفه فى مناقب ابن حنیفه» تألیف امام ابوالحسن بیهقى دانشمند معروف قرن ششم است، از جمله آثار وی می‏باشند.

 اهمیت عمدۀ اهلی ترشیزی به غزلیات اوست که توانسته است با توصیفات جاندار و کلامی روان، روحی تازه در غزل فارسی قرن نهم و دهم هجری بدمد. سرآغاز دیوان اهلی با مناجات نامۀ 89 بیتی بسیار زیبا آغاز شده که در زمان حیات شاعر هم معروف بوده است، این گفتۀ صاحب عرفات که «مناجات او به غایت مشهور و مؤثر افتاده و به طرز خود خوب گفته» بهترین دلیل بر شهره بودن این مناجات نامه است. دیوان اهلی ترشیزی خراسانی با مقدمه و تصحیح: مرتضی چرمگی عمرانی، حسین سعدآبادی و محمود صادق تولایی در مشهد به همت انتشارات آهنگ قلم در سال1393 در 264 صفحه منتشر شده است.

 مروری بر زندگی اهلی خراسانی ترشیزی، معرفی نسخه های دیوان اهلی ترشیزی خراسانی و شیوۀ تصحیح، برخی ویژگیهای نسخه ها و ابیات منسوب به اهلی خراسانی در تذکره ها و کتب تاریخ ادبیات عناوین فهرست های این کتاب است. دیوان حاضر، بر اساس هفت نسخۀ خطی که دو نسخۀ آن در زمان حیات شاعر کتابت شده، تصحیح و منتشر شده است. دیوان حاضر دربردارندۀ 320 غزل، 2 مثنوی، 9 قطعه، 62 رباعی، تعدادی تک بیت و 79 مورد ابیات پراکنده است که در تذکره ها و کتب تاریخ ادبیات به اهلی خراسانی نسبت داده شده است.

اهلی ترشیزی در عهد تیموریان می‌زیست. او مانند بسیاری از شاعران هم‌دوره‌اش نزد مردم و حتی ادبیات خوانده‌ها چهره‌ای آشنا نیست. اهلی توانسته است در اغلب قوالب شعری همچون غزل، رباعی، مثنوی و قطعه طبع آزمایی کند؛ وی با شاعرانی همچون کاتبی ترشیزی، آهی ترشیزی، هلالی جغتایی و اهلی شیرازی و ... معاصر و گاه ملازم بوده است و شاید بتوان گفت یکی از دلایل گمنامی وی، همنامی و تشابه اسمی او با اهلی شیرازی است. درباره شعر دوره تیموری و حتی مکتب وقوع تاکنون آن طور که شایسته است تحقیق و تاملی صورت نپذیرفته است و آنچه امروز هم مکرر به ان استناد می‌شود سخنان بزرگانی‌ است که تنها دل در گرو سبک عراقی داشته و نهایتا نیم نگاهی عنایت‏ وار هم به سبک خراسانی انداخته‏اند.

45 سال قبل در هندوستان دیوان اهلی ترشیزی به همت یکی از اساتید دانشگاه علیگر  به نام محمد شمعون اسرائیلی در 170 صفحه  منتشر شده است. یکی از مصححان کشورمان به نام سید وحید سمنانی هم دیوان این شاعر را بر اساس نسخی از هندوستان و ایران و پاکستان و رومانی تصحیح و منتشر نموده است. بد نیست بدانید در سال 1395 پایان‏نامه‏ای با عنوان «بررسی ذهن و زبان در دیوان غزلیات اهلی ترشیزی» توسط خانم سحر ریگی در دانشگاه سیستان و بلوچستان دفاع شد. دکتر مریم خلیلی استاد راهنمای این پایان‏نامه بود.

در این تحقیق آمده است؛«  اهلی خراسانی، در قالب‌های غزل، رباعی، مثنوی و قطعه طبع آزمایی نموده است ولی عمده‌ی اشعار او در قالب غزل می باشد و در استفاده از این قالب موفق تر بوده است و کمتر به وقایع و حوادث زمان اشاره کرده است و موضوع غالب غزل های او عشق و احساسات است». امید روزی روزگاری شاهد اهتمام مراکز فرهنگی و دانشگاهی دیارمان در بزرگداشت و پاسداشت مفاخر و مشاهیر کاشمر و ترشیز باشیم. در میان معاصران افرادی بسیاری از دیارمان هستند که در شهرستان و استان و کشور در حوزه‏های مختلف دارای نام و نشانی دارند و در زادگاهشان شناخته شده نیستند. مورد شادروان استاد مجتبا عبدالله‏نژاد از این منظر قابل تامل است. کاش کمی همت داشته باشیم برای پاسداشت ستارگان دیارمان.

 

 

 

مجموع رتبه (1)

0.5 از 5 ستاره

نظر خود را اضافه نمایید

ارسال نظر به عنوان مهمان

0

کاربرانی که در این گفتگو شرکت کرده اند

در خبر نامه وب سایت ما عضو شوید تا از تازه ترین خبرها و مطالب در ایمیل خود باخبر شوید.