کُرسی؛ یک نوستالوژی نامیرا در حافظه اهالی کاشمر

تحلیلی
Typography

بعض خاطرات آنقدر برای انسان عزیز و ماندنی هستند که می‏توانند تبدیل به یک نوستالوژی بشوند. کُرسی در زندگی ما یک نوستالوژی است. همه دارای خاطراتی از این پدیده سنتی در حوزه گرمایش سراهای قدیمی هستیم. کرسی در حافظه خانه‏های قدیمی کاشمر و آبادی‏هایش جایگاهی خاص دارد،

ساکنان این منازل هم هنوز هر از گاه این خاطرات را مزه مزه می‏کنند. حافظه ما و شهرمان و روستاهای کاشمر پر از یاد و نام کرسی و حواشی مربوط به آن است. هنوز هم بعضاً شاهد حضور کرسی در سراهای جدید هستیم.

کرسی یک مکعب توخالی چوبی است که فقط سقف و کف دارد. روی آن را با لحاف پنبه‌ای ضخیم و بزرگی می‏پوشانند و داخل آن منقلی به ظرفیت یک کیلو ذغال سرخ شده می‏گذارند. روی آن را با لحافی بزرگ می‏پوشاندند. سپس روی لحاف را با جاجیم، ترمه و یا چادر شب سفید تزئین کرده و به تناسب بزرگی و کوچکی کرسی، مجمعه‏ای مسی برای قرار دادن چراغ، سماور و ظروف خوراکی‏ها روی آن قرار می‏دادند. اطراف کرسی را تشک و پشتی گذاشته و بزیر آن می‏نشستند.

مصرف انرژی کرسی نسبت به الگوی فعلی (شوفاژ یا بخاری و ...) بسیار ناچیز است و مزایای بسیار زیاد دارد. تفاوت گرمای محیط‌های درونی با بیرونی در الگوهای فعلی بسیار زیاد است (چیزی در حدود 25-30 درجه). در حالی که در الگوی سنتی تفاوت دما به ندرت به 15 درجه می‌رسید. حتی می‏شد کرسی مذکور را در ایوان خانه و در کنار برف و در فضای آزاد برپا کرد! در الگوی فعلی، بدن در زمستان بیشتر در معرض از دست دادن گرما از طریق پاها است.

سردی پاها باعث کرخت شدن مفاصل پا و کاهش گرمای بدن می‌شود که به این طریق بدن بیشتر در معرض سرمازدگی، سرماخوردگی، زکام و آنفلونزا است در حالی که در الگوی کرسی، جریان گرمایشی بدن به گونه‌ای تنظیم می‌شود که بدن از راه‌ پا گرما را دریافت و از طریق سر گرما را از دست می‌دهد. این جریان گرما در بدن باعث بکار افتادن عروق و تقویت سیستم دفاعی بدن می‌شود. کرسی کارکرد طبی هم دارد، استفاده از کرسی در بهبود احوال بدن و درمان بیماری‌های ناشی از سردی و ‌رطوبت بدن موثر است.

همه می‏دانیم گرم نگاه داشتن اعضای بدن به ویژه کمر و پشت، در فصل سرما بسیار حائز اهمیت است. کسی که در زیر گرمای کرسی قرار می‌گیرد حرارت لازم به اعضای مورد نیاز بدنش می‌رسد و از ایجاد مشکلات ناشی از سرما پیشگیری می‌کند. الغرض کرسی یک نوستالوژی ناب است که یادش نیز گرمابخش است. در انبان خاطرات ما کرسی یعنی شروع سرما، یعنی بهانه‏ای مطلوب برای یک شُوچره و شب نشینی و چراغونی، یعنی یک دورهمی ناب، یعنی حرمت خانواده.

در باور ما کُرسی ادای دین به سنن و ارزش‏های هویت بخش جامعه است. ارزش‏های از نوع توجه به فرهنگ عامه، به حافظه تاریخی ایران اسلامی و انتقال سینه به سینه آوسنه‏ها و متل‏ها و چیستان . در برخی منازل، دو کرسی، یکی برای اهل خانه و یکی در اتاق پذیرایی برای مهمانان موجود بود. کرسی در فرهنگ ایرانی هیچ وقت تنها یک وسیله گرم کننده به شمار نمی‌رفت، بلکه وسیله‌ای بوده که فرهنگی را پیرامون خود شکل داده‌است. کرسی فرصتی مناسب برای کنار هم قرار گرفتن اعضای خانواده است.

 کرسی جایگاهی ویژه در فرهنگ و سنت ایرانی داشت و از لوازم فرهنگ سنتی آن به شمار می‌رفت. جای نشستن افراد در کنار کرسی به نقششان در خانواده مرتبط است. معمولاً جایگاه بزرگسال‌ترین فرد خانواده آن پله‌ای از کرسی است که دورترین فاصله را از در اتاق دارد و جایگاه خردسالان جایی است که نزدیکتر به در اتاق است. خانواده را در کنار هم و روبروی هم نگه می‌دارد تا آنان با یکدیگر صحبت کنند و گرمای محبت یکدیگر را بچشند.

کرسی در گردهم جمع شدن آشنایان وهمسایگان نقش بسیار مهمی داشت. بانوان خوش‌ذوق و باسلیقه دیارمان در طول سال با جمع‌آوری تخم کدو و خشک کردن میوه‌های مختلف به تهیه خوراکی‌ها و تنقلات ویژه زمستانی مانند تخم کدو، کشمش، مویز، گردو و مانند این مشغول بوده و هنگامی‌که اهالی خانه خسته از کار برگشته و از سرما و سوز هوای سرد زمستان به کرسی پناه می‌بردند، با ریختن آجیل زمستانی در ظروف مخصوص آن در مجمعه ، بر سر کرسی ساعات و لحظاتی شاد و خاطره‌انگیز رقم می‌زدند.

کرسی و مخلفات آن رونق بخش حرفه‏ها و مشاغل مختلف بود. از نجاری و درودگری تا تهیه ذغال، از منقل‏سازی تا لحاف‏دوزی، از مسگری تا سفالگری، همه و همه مشاغلی بودند که با رونق کرسی، رونق داشتند. کرسی کارکرد ارتباطی هم داشته است. بسیاری از مشکلات خانواده گرد آن حل می‏شد. بسیاری از اختلافات موجود در یک محله با ریش سفیدی بزرگترها در گرد کرسی حل می‏شد. اعضای یک صنف حل مشکل خود را در نشست‏های چراغانی(چراغُونی) در محضر بزرگترها گرد کرسی به فرجام میرساندند.

این روزها کرسی در انبار منازل روستاها و بعض محلات شهر جاخوش کرده است. با اینکه هنوز در بعض جاها دیده می‏شود، به عنوان یک شی موزه پسند مطرح است. کرسی و لحاف آن و بساط تشک و بالشت و آذین‏های مربوط از منظر زیباشناسی هم قابل بررسی است. هر صاحب‏خانه‏ای سعی داشت این بساط را به بهترین وجه ممکن در معرض دید سایرین قرار دهد. در عصر حاضر هم کرسی می‏تواند عرصه‏ای برای اجتماع اهل خانه و حضور مهمانان باشد. کافی است بساط کرسی مقابل تلویزیون چیده شود.

می‏توان یک سریال یا فیلم یا برنامه‏ای جذاب را دسته جمعی دید و دست در مجمعه کرد و آجیلی برداشت و در کنار خانواده استکان چایی نوش جان کرد. هر چه هست حضور کرسی در زیست ما کمرنگتر از گذشته است. ولی هر چه هست می‏توان آن را احیاء کرد. بد نیست بدانید؛ کرسی به ایران اختصاص ندارد و سایر مردم برخی از کشورهای جهان نیز در گذشته از این وسیله برای گرمایش استفاده می‌کردند. در افغانستان و ازبکستان کرسی را «صندلی» و در ژاپن «کوتاتسو» می‌نامند. در اسپانیا و پرتغال از نوعی میز شبیه کرسی به نام «مزا کامیلا» استفاده می‌شود.

مجموع رتبه (0)

0 از 5 ستاره

نظر خود را اضافه نمایید

ارسال نظر به عنوان مهمان

0
  • هیچ نظری یافت نشد.
در خبر نامه وب سایت ما عضو شوید تا از تازه ترین خبرها و مطالب در ایمیل خود باخبر شوید.