تکمله‏ای بر آسیب‏ شناسی پدیده حاشیه ‏نشینی

تحلیلی
Typography

حاشیه‌نشینی به آن سنخ از زیست شهری اطلاق می‌گردد، که در حومه شهرها، تعدادی خانوار بد مسکن، یک مرکز جمعیتی یا شهرک مانندی را به وجود آورند. حاشیه‏نشینی یک پدیده اجتماعی است،

این پدیده اختصاص به عصر فعلی نداشته و ریشه در ادوار و اعصار گذشته دارد و هم در کشورهای توسعه یافته و هم در کشورهای در حال توسعه وجود داشته و دارد . پدیده حاشیه‏نشینی تا حدود زیادی ریشه در مهاجرت و عوامل دافعه و جاذبه روستایی- شهری دارد. فقدان و کمبود امکانات رفاهی و خدماتی در مناطق روستایی فرآیند مهاجرت را تشدید کرد و حاشیه نشینی پدیدار شد. حاشیه‌نشینی نه تنها اجتناب‏ناپذیرند، بلکه نشانه‏ موفقیت یک شهر محسوب می‏گردند. شکل‏گیری حاشیه‌نشینی، بخش ضروری مرحله‏ رشد و توسعه‏ یک شهر است.

فقط در شهرهای ساکن و ایستا، وضعیت و موقعیت بخش‏های تشکیل دهنده‏ آنها، بدون تغییر باقی می‏ماند. زیرا همان طور که مناطق حاشیه برای حفظ بقای خود به شهرها احتیاج دارند، شهرها نیز برای رشد و توسعه‏ خود به حاشیه‏نشینی نیاز دارند. این مناطق فقیرنشین شهری، مکانی ارزان برای خانواده‏هایی که نمی‏توانند هزینه‏ای برای احداث منزل و خانه سازی پرداخت کنند، فراهم می‏آورند. این مناطق در مراحل انتقال می‏توانند شرایط را برای مهاجران به شهر مساعد و تسهیل نمایند تا آنها بتوانند به عنوان یک شهروند جای خود را در جامعه‏ شهری پیدا کنند. عمده‏ترین نماد حاشیه‏نشینی سیمای نامطلوب آن است که احساس و وجدان و دیدگان آدمی را می‏آزارد، ساختمان‏ها تخریب شده و فرسوده شده نشان می‏دهد.

گذرگاه‏ها و معابر پر پیچ ‌و خم و کم عرض بوده و معمولاً راه دسترسی خودروهای امداد اعم از آتش‌نشانی، اورژانس و پلیس در مواقع بروز حوادث و خطرات وجود ندارد. حاشیه‏نشین‏ها فاقد بهداشت عمومی و خصوصی در حد و اندازه استانداردها هستند. اقدام علیه بهداشت عمومی و محیط زیست در چنین مناطقی شایع است. انباشت زباله‏ها و عدم جمع آوری آنها، جریان فاضلاب منازل در کوچه‏ها و عدم دفع بهداشتی آن، آلودگی‏های صوتی و آلودگی هوا و غیره در این محلات مشهود است. بعض خانواده‏های حاشیه نشینی شغل رسمی برای تامین معاش خود ندارند. چون این افراد عموماً فاقد مهارت و تخصص و سرمایه‏گذاری می‏باشند به مشاغل کاذب و بعضاً مجرمانه روی می‏آورند.

 در مناطق حاشیه‏نشین خرده فرهنگ‏های مختلفی مشاهده می‏شود. این فرهنگ‏ها بسیار دیر جذب فرهنگ های شهری می‏شوند . این امر و نیز فقر فرهنگی افراد امکان نفوذ از نظر فرهنگی و اجتماعی را در آنها برای اجرای برنامه‏های مختلف اجتماعی، چون بهداشت و تنظیم خانواده و غیره مشکل می‏کند. عواملی نظیر؛ فقر، بیکاری، فقدان برنامه صحیح جهت پر کردن اوقات فراغت، نابرابری های اقتصادی و اجتماعی و در دسترس بودن مواد مخدر از جمله دلایل گرایش به اعتیاد می‏باشند. این موارد معمولاً در مناطق حاشیه‏نشین قابل رؤیت است و بدین جهت اعتیاد به مواد مخدر در بین جوانان این مناطق و همچنین خرید و فروش مواد افیونی روز به روز افزایش می‌یابد.  

از ویژگی های مناطق حاشیه‏نشینی شهرها وجود و شیوع آسیب‏های اجتماعی است. مصادیق مهم این آسیب‏ها عبارت از؛ رواج بزهکاری، اعتیاد به مواد مخدر و فروش آن، خرید و فروش مشروبات الکلی، نزاع و ... هستند. در کنار این نوع از آسیب های ناشی از حاشیه‏نشینی شاهد افزایش روند بی سوادی و بی‏علاقه‏گی به آموزه‏های مذهبی و فرهنگی می‏باشیم. این مهم باید در قالب آسیب‏های فرهنگی طبقه بندی شود. بافت مسکونی درهم و بی ضابطه، فرسودگی بناها، نمای نامطلوب ابنیه و سیمای شهر و تشدید ترافیک در محله‏ها نیز باید از منظر آسیب‏های فیزیکی مورد بررسی قرار گیرند. در حوزه آسیب‏های اقتصادی می‏توان به؛ رواج دستفروشی و دوره گردی، افزایش بیکاران دائمی و فصلی و افزایش تکدی‏گری اشاره کرد.

 در بحث آسیب‏های بهداشتی می‏توان به؛ افزایش زباله‏ها و عدم دفع به موقع آن، جاری شدن فاضلاب خانگی در معابر عمومی، آلودگی هوا و صوتی و افزایش بیماری‏های عفونی و واگیردار اشاره کرد. عکس العمل سریع حاشیه‏نشینان به ناآرامی‏های سیاسی و گرایش زیاد این افراد به شرکت در تظاهرات، راهپیمایی‏ها و اعتراضات خیابانی در قالب به ظاهر استیفای حقوق شهروندی خویش از مصادیق بروز آسیب‏های سیاسی می‏باشند. بحث آسیب‏های سیاسی بسیار گسترده است و می‏تواند اثرات سوء و مهمی بر امنیت عمومی داشته باشد و بعضاً از اهمیت و شدت بیشتری در بروز ناامنی برخوردار خواهد بود. غائله نهم خرداد ماه سال 1371مشهد نمونه ای برای این مهم می‏باشند.

در غائله مذکور شاهدیم که ؛به دلیل ساخت و سازهای غیر مجاز (آسیب‏های فیزیکی) توسط حاشیه نشینان شهرها و عدم توجه به اخطارهای قانونی نهادهای ذیربط و افزایش بی‏رویه این ساخت و سازها که باعث افزایش مطالبات اجتماعی، فرهنگی و ... ساکنین حاشیه شهرمشهد گردیده بود، مسئولین شهری بر آن شدند که بدون در نظر گرفتن تبعات سوء برخورد قهری با این موضوع و ارائه امکانات اولیه جهت آسایش حاشیه‏نشینان و ایجاد بستر مناسب، تصمیم به قلع و قمع ساخت و سازهای غیر مجاز بگیرند. این تصمیم نابخردانه با توجه به عدم هماهنگی و تبادل نظر با نهادهای مرتبط بالاخص نهادهای امنیتی موجب سلسله نا‏آرامی‏های شد (آسیب‏های اجتماعی ) .

این موضوع متاسفانه با سوء استفاده افراد و گروه های فرصت‏طلب و غارتگر (آسیب‏های امنیتی) مواجه و در پی آن در مدت زمان بسیار کوتاهی یک ناامنی کوچک محلی به علت عدم درایت و اقدامات نامناسب (تیراندازی یک مامور و زخمی شدن یک دانش آموز) به یک بحران امنیتی، اجتماعی بزرگ تبدیل گردید، تا جایی که چندین پایگاه انتظامی، مراکز اقتصادی (بانک‏ها، مراکز تجاری و ...)، سیاسی، فرهنگی مورد آتش‏سوزی و تخریب قرار گرفت و خسارت‏های مالی و جانی زیادی به وجود آورد (آسیب‏های اقتصادی). عدم پیش‏بینی‏های لازم از سوی متولیان سیاسی و امنیتی در زمان مهار این غائله منجر به طولانی‏تر شدن غائله گردید.

متاسفانه به علت عدم برخورد علمی، متفکرانه و مطابق با استانداردهای مدیریت بحران، تعداد زیادی از افراد جامعه و خانواده آنان متحمل صدمات جبران‏ناپذیری شدند. در بحث آسیب‏های امنیتی هم معضلات متعددی در زمینه‏های مختلف در جامعه وجود دارد که یکی از دلایل آن حاشیه نشینی است. اخلال در امنیت عمومی با توجه به تاثیرات نامطلوب آسیب‏های اجتماعی که نامبرده شد و رواج تجاوز به اموال و ناموس ساکنین سایر نقاط شهر از مصادیق این آسیب‏های می‏باشند. قتل‏های زنجیره‏ای زنان روسپی (خیابانی) در مشهد از منظر این مهم قابل بررسی می‏باشد. در هر شهری، مطالعه حاشیه نشینی از نظر خصوصیات روحی و روانی، آسیب‏های اجتماعی، اعتیاد ، سرقت و ... به منظور تامین امنیت حاشیه شهر لازم و ضروری به نظر می‏رسد.

این مطالعه منوط به شناسائی وجوه افتراق فرهنگ جمعیت بومی و مهاجر می‏باشد. ویژگی‏های خاص مناطق حاشیه‏نشینی شهرها هم چون تنوع؛ فرهنگی، قومی، ملیتی، تراکم جمعیت، فقر و بیکاری و بی‏هویتی شرایط مناسبی برای پیدایش و ترویج بزهکاری‏ها، ایجاد نموده است. فقر و بیکاری موجب افزایش جرم خرید و فروش مواد مخدر ، اعتیاد و سرقت بوده است. افزایش امکانات رفاهی، ایجاد صنایع تولیدی، گسترش دولت الکترونیک و امکانات تفریحی و ورزشی فرهنگی و احداث کلیه امکانات موجود در دیگر نقاط برخوردار در این مناطق، راهکارهای بسیار مناسب در جهت پیشگیری از رشد حاشیه نشینی و به تبع آن کاهش جرائم می‏باشد.

کاهش بیکاری، افزایش حداقل حقوق متناسب با خط فقر و تورم، ایجاد پایگاه‏ها و کلینیک‏های ترک اعتیاد، استفاده از افراد رها شده از اعتیاد در بنگاه‏های اقتصادی، تشدید اقدامات بازدارنده، رسیدگی سریع و به هنگام به پرونده‏های کیفری، استفاده از رسانه‏ها (دیداری، نوشتاری، شنیداری، الکترونیکی و اینترنتی) در جهت افزایش آگاهی‏های افراد جامعه، ایجاد و تاسیس مراکز تفریحی و ورزشی و گردشگری سالم و تجهیز کمی و کیفی کتابخانه‏ها از جمله راهکارهای موثر در اعمال سیاست‏های پیشگیرایانه برای جلوگیری از بروز انگیزه در یک فرد برای انجام جرم در حاشیه هر شهر می‏باشد.

 

 

مجموع رتبه (0)

0 از 5 ستاره

نظر خود را اضافه نمایید

ارسال نظر به عنوان مهمان

0

کاربرانی که در این گفتگو شرکت کرده اند

در خبر نامه وب سایت ما عضو شوید تا از تازه ترین خبرها و مطالب در ایمیل خود باخبر شوید.