مفاهیم ناب نوروزی با گوشه‏ چشمی به کاشمر

تحلیلی
Typography

نرگس ایران دوست

آیین بزرگداشت نوروز در کاشمر بسان سایر نقاط ایران اسلامی است. برابر شرایط اقلیمی و علائق اهالی برخی از مراسم در کاشمر در قیاس با سایر مناطق کمرنگ یا پررنگتر شده‏اند. در گذشته ‏های نچندان دور نوروز در کاشمر نمونه‏ای کم نظیر از فرهنگ یاریگری و کار جمعی و مشارکت بود.

هنوز هم در برخی از آبادی‏های دیارمان بقایایی از این فرهنگ موجود است. نوروز بهانه مطلوبی برای نو شدن است. این نو شدن فقط در ظاهر آدمی نیست، باید این نو شدن را به مسایل زندگی و زیستن خود تعمیم بدهیم. گذشتگان ما نوروز را عرصه‏ای برای تحکیم ارتباطات می‏دانستند.

نوروز بهانه خوبی برای شاد بودن و تکثیر شادی بود. اگر در احوالات گذشتگان خود بررسی کنیم متوجه می‏شویم ایام منتهی به نوروز و خود نوروز تا سیزده بدر به عنوان ایام سعد و مطلوب برای اموری چون خواستگاری و عروسی شناخته می‏شدند. بزرگترها و ریش سفیدان سعی داشتند از این ایام نهایت بهره را برای آشتی دادن‏ها و تحکیم روابط اهالی  ببرند. بسیاری از قهرها و کدورت‏ها و مجادلات و کشمکش‏ها در این ایام به لطف آغاز بهار و روزی نو تبدیل به رفاقت و صمیمیت می‏شد. در بررسی  مقوله نوروز در کاشمر باید به دو نکته توجه خاص مبذول شود.

 نکته اول وجود دو اقلیم در کاشمر است. بخش کوهستانی کوهسرخ به خاطرات شرایط زیستی خاص خود با بخش غیر کوهستانی و یا به تعبیر اهالی جلگه و یا همان حاشیه کویر متفاوت است. این تفاوت در برگزاری مراسم و آیین‏های مختلف هم موثر بوده است. نکته دوم شناور بودن سال قمری در سال شمسی است. این موضوع باعث چرخش وفیات و اعیاد ماه‏های قمری در فصول شمسی می‏شود. گاهی محرم با نوروز مصادف می‏شود. گاهی بخشی از ماه رمضان منطبق با نوروز است. کاشمر‏ها با توجه به این گردش و ضرورت بزرگداشت و گرامیداشت ایام ا...ها و انواع مناسبت‏ها، نوروز را پاس می‏دارند.

گلگشتی در باغ نوروز

واژه «جشن» همان یَسن، یسنه اوستایی است که در زبان پهلوی یزشن گفته می‏شد و در اصل به معنی ستایش و نیایش شادمانه است. «نوروز» یا نوگ‏روچ، نوک روز در پهلوی به معنی نخستین روز- روز هرمزد - از ماه فروردین است. ایرانیان در قدیم برای هر روز از ماه نامی گذاشته بودند و روز اول بهار یا فروردین، هرمزد نام داشت. در این روز جشنی بزرگ برپا می‏کردند و به شادی و نیایش آفریدگار می‏پرداختند. از چند روز مانده به نوروز مراسم و آیین‏های ویژه آغاز می‏شد که تا چند روز پس از آن نیز ادامه داشت. در روزهای اول دوره نوروزی، مراسم به طور همگانی برگزار می‏شد که به آن «نوروز عامه» می‏گفتند.

 از روز ششم به بعد بزرگان و خواص آن را نزد خود ادامه می‏دادند که به آن «نوروز خاصه» گفته می‏شد، اما در هر حال شادی و نیایش ویژگی بارز جشن نوروز بود. نیاکان ما بر این باور بودند که آفریدگار بزرگ، جهان را در شش گاه» یا «گاهنبار» [مرحله] آفرید که در آخرین گاهنبار انسان آفریده شد و از این رو روز تولد نخستین انسان را - که آن را روز نخست بهار می‏دانستند - شایسته شکرگزاری و شادمانی می‏پنداشتند و چون معتقد بودند که فروَهَرهای نیکان و پاکان یا همان قوای باطنی و ارواح مؤمنان در دوره نوروزی از جهان مینوی به گیتی بازمی‏گردند تا از خویشان و عزیزان دیدار کنند.

ایشان تقاضای خیرات و صدقه دارند، نیاکان ما سفره‏ها می‏گسترانیدند و خیرات می‏دادند و شادمانه دعا می‏خواندند تا پروردگار را شکر و فروهرها را شاد نمایند؛ و به همین سبب ماه فروردین را ماه فرود فروهرها یا فروردیگان و یا عید فَروشی‏ها یا اموات هم می‏گفتند. فردوسی در حماسه بزرگ «شاهنام » نوروز را به جمشید نسبت می‏دهد؛ آن هنگام که او بر تخت شاهی نشست و تاج مرصع بر سر نهاد، پرتو خورشید بر آن دمید و همگان آن روز را روزی نو و نوروز نامیدند و جشن و سرور برپا کردند. گفته‏اند: روزی حضرت سلیمان انگشتر گمشده خویش را پیدا کرد. مردمان شاد شدند و آن روز را روز نو و نوروز خواندند.

نوروز یک سرمایه اجتماعی

در نوروز عاطفه‏ها، احساسات و عشق با همدیگر پیوند می‏خورد و به تبع آن خرده‏فرهنگ‏ها با توجه به تنوع و گوناگونی در هر منطقه و بخش کارکرد خود را به نمایش می‏گذارند. این سنت دیرینه با حفظ و همسو کردن خرده‏فرهنگ‏ها باعث تقویت انسجام ملی می‏شود. نوروز زمانی شروع می‌شود که ما خانه تکانی کرده باشیم. فعالیتی که آدم‌ها در این مقطع انجام می‌دهند، یک فعالیت ارتباطی است، به این معنی که همه به هم اعلام می‌کنند که آماده پذیرش پاکی‌ها هستند. آئین‌ها در نظام‌های ارتباطی زندگی روزمره ما را علامت‌گذاری می کنند. نوروز زندگی ایرانی‌ها را به عنوان گذر سال علامت‌گذاری کرده است.

افراد در دیدو بازدیدهای نوروزی نیاز به محبت را کاملاً احساس می‏کنند و این احساس باعث پیوند خانواده‏ها با یکدیگر و نیز ابراز محبت‏ها باعث افزایش صمیمیت‏ها در فامیل می‏شود و در نهایت روابط خانواده‏ها استحکام می‏یابد. در دیدوبازدیدهای نوروزی معمولاً افراد فامیل که در یک طبقه اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی قرار دارند ارتباط بیشتری پیدا می‏کنند و روابط مستحکم‏تری بین آنها برقرار می‏شود. نوروز به عنوان یک سرمایه اجتماعی می تواند در جهت گسترش مودت، دوستی، تعاون، اعتماد، همبستگی ملی و قانون گرایی نقش تأثیرگذاری داشته باشد.

نوروز بهانه مطلوب رویش گل لبخند

نوروز با شادی معنا و جلوه‏ای خاص دارد. این شادی را می‏توان با نمودهای چون لبخند و تبسم و خنده و ... در ایام نوروز رصد کرد. جامعه در گذر زمان برای آنکه اعضایش از الزامات اجتماعی و اجبارهای زندگی آزاد شوند و زمانی برای شاد بودن و شادی کردن داشته باشند، آداب و رسومی را به وجود می‏آورد که هدف عمده آنها ایجاد موقعیتی برای شاد کردن مردم است. نوروز از جمله آداب و رسومی است که کارکرد شادی آفرینی در جامعه بر عهده دارد. اما هستند کسانی که در موسم عید حال و هوایی چندان شیرین و شاد ندارند.شرایط اقتصادی اینان قابل درک است. در پیرامون خانواده‏ها و افرادی هستند که نوروز کم لبخندی را تجربه خواهند کرد.

 یقین می‏دانید در کنار مجموعه‏های نظیر کمیته امداد و بهزیستی، انواع تشکل‏ها و موسسات خیریه دغدغه کاشتن گل لبخند بر لبان این عزیزان را دارند. همه ما در نوروز دغدغه اهل قبور داریم به همین خاطر حضور در آرامستان‏های یکی از اعمال این ایام است. در این جور مواقع ذهن فرد اسیر خاطرات گذشته و لحظات نوستالوژیک می‏شود. بر لب اطرافیان افراد فوت‏شده نیز گل لبخند کم می‏روید. بر لب آنانی که در این ایام حسب وظیفه باید در محل کار حاضر شوند و به انجام وظایفشان بپردازند نیز گل لبخند رویشی مختصر دارد. برخی از اینان در کسوت پلیس راهور و ناجا و هلال‏احمر، اورژانس‏ها و راهدارها در جاده‏ها مستقر هستند. عید را به اینان با لبخند تبریک بگوییم.

نوروز و رسم درخشان عیدی گرفتن

عیدی دادن و عیدی گرفتن در نوروز نزد ایرانیان ایرانی اهمیت و مفهومی در خور توجه است. این باور وجود دارد که گرفتن عیدی از دست افراد مورد احترام از نظر سنی، منزلتی و خویشاوندی تبرک و خوش یمن است. عیدی‌ دادن‌ و عیدی ‌گرفتن‌ ریشه‌ در فرهنگ‌ ایران‌ باستان‌ دارد، آن‌ زمان‌ که‌ مردم‌ در بامداد عید نوروز به‌ نشانه‌ بخشیدن‌ روشنایی‌ به‌ زندگی‌ یکدیگر برهم‌ آب‌ می‌‏پاشیدند و برای‌ حفظ‌ صلح‌ و دوستی‌ به‌ یکدیگر هدیه‌ می‌‏دادند. در گذشته‏‏های‌ دور، ایرانیان‌ در نوروز به‌ یکدیگر شکر هدیه‌ می‌‏دادند و برای‌ هم‌ آرزوی‌ شادکامی‌ همیشگی‌ می‌‏کردند. این‌ رسم‌ در طول‌ زمان‌ رفته‌ رفته‌ به شکل و رسوم امروزی مبدل شد.

ابوریحان بیرونی به نقل از آذر باد موبد بغداد می‏نویسد؛ «نیشکر در ایران، روز نوروز یافت شد پیش از آن کسی آن را نمی‏شناخت. جمشید روزی نی‏ای دید که از آن کمی به بیرون تراوش کرده، چون دید شیرین است امر کرد، این نی را بیرون آورند و از آن شکر ساختند ومردم از راه تبرک به یکدیگر شکر هدیه کردند و در مهرگان نیز تکرار کردند و هدیه دادن رسم شد». شکر پس از مدتی از مجموعه عیدی‌ها حذف و جای خود را به تخم‌مرغ‌های رنگی داد. در کنار عیدی گاهی بزرگان برای دیگران به حافظ تفال می‌کردند یا از آیات مقدس استخاره می‌جستند. در حافظه ما کارت پستال‌های اسفند جای خاص دارد.

امروز رسم عیدی دادن در بین همه قشرها و خانواده‏ها و سازمان‏ها دولتی و خصوصی پابرجاست. عیدی دادن به جوانان و کودکان در خانواده، به کسان کم درآمد و خدمتگزاران در محیط کار، به پاکبان، به نامه‏رسان و... در عین حال نوعی جبران زحمت و انتظار خدمت است. رسم سکه عیدی دادن در زمان هرمز دوم، شاه ساسانی در سال 304 میلادی آغاز شد. بر اساس کتب تاریخی ایران باستان داریوش دوم به مناسبت نوروز، در سال 416 پیش از میلاد سکه زرین ویژه‌ای ضرب کرد که یک طرف آن شکل سربازی را در حال تیراندازی با کمان نشان می‌دهد. هرمز دوم، از جنگ با کوشانیان درمانده و لاجرم تن به صلح داده بود.

سکه هرمز دوم تفاوت دیگری هم با سکه دوره داریوش دوم داشت. در سکه‌های او، صورت شاه و ملکه که از حیث وجاهت معروف بود، با یکدیگر نقش شده‌اند. تاریخ، هرمز دوم را به نام عادل می‌شناسد و کودکان هم برای این سنت شیرین او را بسیار دوست دارند. عیدی گرفتن جلوه‏ای از صله رحم است. انتقال محبت است. کمیت و کیفیت عیدی در نوع خود مهم است ولی در این میان  تحکیم روابط عاطفی خانواده‏ها از صدر تا ذیل هر طایفه و فامیل و محله مهم است. نوروز موسم دورریختن دلگیرها و کدورت‏هاست و عیدی دادن و عیدی گرفتن گواهی بر صمیمت‏ها و روابط حسنه است.

نوروز و رویش نماد‏ها و اِلمان‏های نوروزی

نوروز فصل بهار هنرمندان خوش ذوق حوزه هنرهای تجسمی است. در ایام منتهی به نوروز و تا اواخر فروردین شاهد نصب انواع نمادها و اِلمان‏ها در شهرها و آبادی‏های کشور هستیم. کاشمر هم از این قاعده مجزا نیست. از اهداف اِلمان‏ها می‏توان به اطلاع رسانی و معرفی شهر به لحاظ تاریخی، جغرافیایی، فرهنگی اشاره کرد. زمستان تبدیل به فصل امید برای هنرمندان عرصه هنرهای تجسمی و افراد فعال در زمینه طراحی نمادها و اِلمان‏های نوروزی شده است. یک جور رقابت میان شهرداری‏های کل کشور در این زمینه مشهود است.

مدیریت شهری می‏داند که شهروندانش در سفر به سایر جاها مبلمان شهری کاشمر را با مبلمان شهری سایر نقاط کشور مقایسه می‏کنند. این مقایسه در ایام نوروز و در بحث کمیت و کیفیت نمادها و اِلمان‏های نوروزی رنگ و بویی خاص دارد. هر مسافر کاشمری در فصل بهار در هر مجلس و نشستی به بیان خاطرات تلخ و شیرین سفرش می‏پردازد و در این میان یقین به قیاس کاشمر با سایر جاها می‏پردازد. طبق معمول این سال‏ها ابتدای بلوار مشجر و با صفای سید مرتضی(ع) کارکردی شبیه یک نوروزگاه خواهد داشت. اینجا یک نقطه مهم در مسیر گردشگری کاشمر در هر نوروز است.

یادمان باشد؛ تندیس و اِلمان‏های شهری نمادی از هویت فرهنگی هر جامعه هستند. اِلمان‏های شهری در هر نوروز باید از نظر جانمایی و نوع ساخت مورد توجه ویژه قرار گیرد. محتوای اِلمان‏های شهری ایام نوروز باید با ارزش‏های جامعه همخوانی داشته باشد. انتقال مفاهیم و ارزش‏های ملی و مذهبی و انقلابی و به خصوص دوران انقلاب و دفاع مقدس به نسل آینده باید در نمادها و اِلمان‏ها مدنظر باشد. برای هویت سازی شهرمان باید ِالمان‏های فاخر با محتوای مذهبی، ملی و تاریخی که نشان از هویت کاشمر دارد، مورد توجه قرار بگیرد. این موارد  باعث زیبایی فضای شهر می‏شود.

 

مجموع رتبه (0)

0 از 5 ستاره

نظر خود را اضافه نمایید

ارسال نظر به عنوان مهمان

0
  • هیچ نظری یافت نشد.
در خبر نامه وب سایت ما عضو شوید تا از تازه ترین خبرها و مطالب در ایمیل خود باخبر شوید.