سفره هفت‏ سین جلوه زیبای نوروز کاشمر

تحلیلی
Typography

حمید دلپسند
گستردن سفره‌های نوروزی یکی از مهمترین رسوم اقوام ایرانی در ایام نوروز است. متاسفانه به غلط در کشور باب شده است که تنها هفت سین سفره نوروز است، در حالی که هفت‌سین نوعی سفره نوروزی است.

هر قوم سفره نوروزی مخصوص به خود دارد. مردم شیراز به جز هفت سین، «هفت میم» هم دارند‌. خوزستانی‌ها و بلوچ‌ها نیز «سفره نوروزی» مخصوص خود را دارند. سفره‌های نوروزی چند اِلِمان ثابت مانند؛ آب، آیینه، چراغ، کتاب مقدس و یک عامل برکت دارند، بسیاری از نقاط ایران محتویات سفره‌های نوروزی را پس از تحویل سال می‌خورند، چون اعتقاد دارند که اگر از آن سفره بخورند، باعث برکت سال‌شان می‌شود.

اگر روز دوم به دیدن آنها بروید، در سفره‌ نوروزی‌شان فقط آینه وشمع، سبزه است. در بسیاری از نقاط ایران با توجه به این خصوصیت تصور می‌کنند آن قوم چون سفره هفت‌سین ندارند، نوروز ندارد. معروف‏ترین سفره‏های نوروزی، سفره هفت‏سین است. سفره‏ای که در ایام نوروز در کسوت‏ها و ریخت‏های مختلف در منازل و مراکز عمومی دیده می‏شود. هر فرد دوست دارد سفره منزلش در قیاس با سفره‏های اقارب و خویشان و آشنایان زیباتر و شکیل‏تر و جذاب تر باشد. حتی در شهرها  و آبادی‏ها شاهد حضور انواع هفت‏سین در کسوت اِلمان و نماد نوروزی در نوروزگاه‏ها و مبادی ورودی و خروجی شهرها و آبادی‏ها هستیم.

یکی از ارکان اصلی نوروز، چیدن سفره هفت سین برای جمع شدن بر گرد آن به هنگام تحویل سال است. سفره هفت سین بطور معمول ساعاتی پیش از تحویل سال نو گسترده شده و سیزدهم فروردین جمع می‌شود. اگر این سفره را مرکز ثقل عید نوروز در هر خانه بدانیم شاید بیراه نباشد. این سفره مرکز ظهور عواطف یک خانواده در اول سال است..

سفره هفت سین پر از نماد و سمبول و نشانه‏های ملی و مذهبی است. عدد هفت از جمله اعداد مقدس نزد اقوام و مذاهب مختلف است..

 در بسیارى از منابع آمده است که هفت سین نخست هفت شین بوده و بعدها به سین تغییر یافته است.  شمع، شیرینى، شهد (عسل)، شمشاد، شربت و شقایق یا شاخه نبات، اجزاى تشکیل دهنده سفره هفت شین بودند. برخى دیگر به وجود هفت چین در ایران پیش از اسلام اعتقاد دارند. در زمان هخامنشیان در نوروز به روى هفت ظرف چینى غذا مى گذاشتند که به آن هفت چین یا هفت چیدنى می گفتند.

آنچه که در این سفره قرار می‌گیرد، باید؛ پارسی باشد، با «س» آغاز شود، ریشه گیاهی داشته باشد، خوردنی باشد، اسم مرکب نباشد و برای بدن سودمند باشد. بنابراین هر آنچه که دارای این ویژگی‌ها نباشد، اگر چه با «س» هم آغاز شده باشد، نمی‌توان جزء هفت سین به حسابش آورد. در زبان پارسی، تنها هفت چیز هستند که این ویژگی‌ها را دارا هستند. سنجد اولین سینی است که در سفره قرار می‏گیرد. سنجد فرشته خرداد و نماد عشق است. سنجد را بر این باور بر سفره می¬نهند تا هر کس با خویشتن عهد کند که در آغاز سال، هر کاری را سنجیده‏ انجام دهد.

 قرار دادن سنجد بر سفره هفت سین، نشانۀ گرایش به عقل است و احترام به تفکر و ترویج خردمندی .نماد سنجیده اقدام کردن است..  سیب دومین سینی است که بر سفره جا می‏گیرد. نماد سلامتی است. سیب فرشته سپندارمذ و اسفند، نشان فرشته زن، باروری و پرستاری است. سیب را اکسیر جوانی و میوۀ بهشتی نامیده¬اند.

معروف است که خوراک آدم و حوا، قبل از خوردن گندم و رانده شدن از بهشت سیب بوده است. رسم است که سیب را مادر یا پدربزرگ خانواده سر سفره بگذارند؛ به این دلیل که همیشه بزرگترهای یک خانواده نگران سلامتی اعضای خانواده شان هستند. سومین سین که پس از سنجد و سیب بر سفره نهاده می¬شود، سبزه است. سبزی فرشته اردیبهشت و نماد زندگی دوباره محسوب می‏شود.

 سبزی، نشانۀ خوش اخلاقی، خرمی و شادابی است. سبزه نشانۀ طبیعت پرجوش و خروش است.پس از سبزه، سمنو را به سفره می¬آورند. سمنو  فرشته شهریور و نماد خواربار است. سمنو شبیه کاچی است وشیرینی آن را از آب جوانۀ گندم که سفیدرنگ و شیرین است تأمین می¬کنند. سمنو علامت قدرت است. آدمی در کشاکش زندگی خود و مبارزه با طبیعت، می¬بایست نیرومند و قوی باشد. سمنو که آن را غذای مردآفرین، نیز گفته¬اند، بدون آنکه هیچ شیرینی مضاعفی به آن افزوده شود، با جوانۀ گندم تهیه می¬شود.

سیر بعد از سمنو در سفره قرار می‏گیرد. سیر در ادب پارسی به معنای رأی، خشنود، کامل، کافی، تمام، پر و انباشته نیز به کار رفته است. سیر نماد اهورامزدا است. سیر نماد و نشانۀ مناعت طبع است؛ یعنی بایسته است که انسان همواره با قناعت بر جهان بنگرد. که انسان قانع از نفس کریمش، برتر از انسان قانع به دارندگی ثروت است.

سیر استغناء و بی¬نیازی از متاع دنیا را به یاد می¬آورد و نماد بی¬توجهی به مادیات جهان گذرا است تا انسان بدان دل نبندد و کرامت و شخصیت خود را  در معامله با آن به مقابله ننهد. سرکه، که بعد از سیر در سفره گذاشته می‏شود، نماد پذیرش ناملایمات، رضا و تسلیم است. سرکه، گویای تسلیم در برابر رخدادهای ناگوار زندگی است.

سرکه تداعی‏گر فرشته امرداد و نماد صبر و شکیبایی و جاودانگی است. سرکه در سفرۀ هفت سین بدین مفهوم است که خواه ناخواه هر آسایشی با رنجی همراه است و سختی لازمۀ حیات است و مجموعۀ تضادها و تناقض¬ها و دوگانگی¬های حیات بشر، زندگی را از یکنواختی خارج می¬کند.

سماغ، با سرکه همراه است. سماغ بیانگر فرشته بهمن و نماد باران یا رنگ طلوع خورشید است.

سماغ نماد صبر و بردباری و تحمل دیگران است. سماغ بر سر سفره نهادن، دعوت انسان در آغاز سال به پایداری و مقاومت در راه دست¬یابی به اهداف پاک و انسانی خویشتن است. در کنار اینان سكه نیز نمادى از امشاسپند شهریور (نگهبان فلزات) است و به نیت بركت و درآمد زیاد در سفره قرار می‏گیرد. از حواشی زیبای این سفره تهیه انواع تخم‏مرغ‏های رنگی است. آذین و نقوش این تخم‏مرغ‏های آب‏پز زیبایی خاصی به هر سفره می‏دهد. این تخم‏مرغ‏های شکیل و زیبا، روایت¬گر زایش و تولید است و اشاره به دنیای تازه و زمان نو دارد.

در هر حال سفره هفت سین نماد یک زندگی کامل است. آب و آیینه، شمع و چراغ، نقل و نبات و تنگ ماهی و شیرینی و حتی میوه آذین این سفره است. قرآن جلوه‏ای معنوی به این سفره می‏دهد. پاسداشت آن در ذات اهالی کاشمر است. کاش دفتر نمایندگی میراث فرهنگی و سایر مراکز فعال در عرصه مسایل فرهنگی اقدام به مستندنگاری این سفره در نقاط کوهستانی و کویری کاشمر می‏کردند. امید سفره هفت‏سینی که در نقاط مختلف شهرستان اعم از دو شهر کاشمر و ریوش تا نوروزگاه‏ها و آبادی‏های دیارمان قرار می‏گیرند، زیبا و جذاب و دلپذیر باشند و سوژه عکس یادگاری مجاوران و مسافران بشود.

مجموع رتبه (0)

0 از 5 ستاره

نظر خود را اضافه نمایید

ارسال نظر به عنوان مهمان

0

کاربرانی که در این گفتگو شرکت کرده اند

بار گذاری نظرات قدیمی تر
در خبر نامه وب سایت ما عضو شوید تا از تازه ترین خبرها و مطالب در ایمیل خود باخبر شوید.