گذری تئوریک بر مفهوم مدرسه و مصرف فرهنگی

تحلیلی
Typography

رضا فدافن 

مفهوم فرهنگ در حوزه علوم انساني به صورت‏هاي مختلفي تعبير و تفسير شده و تجزيه و تحليل و دامنه شمول آن حساسيت­ها و دشواري­هايي به همراه داشته است. اينكه فرهنگ چيست؟ شامل چه چيزهايي مي‏شود؟ و چگونه شكل مي‏گيرد؟ ، سؤالاتي است كه در تعاريف گوناگون از فرهنگ، پاسخ داده مي‏شود. فرهنگ به شيوه‏اي از زندگي اطلاق مي‏شود كه اعضاي يك جامعه، آن را فرا مي‏گيرند و عمل مي‏كنند

و از نسلي به نسل ديگر انتقال مي‏دهند. فرهنگ به تعبير گسترده آن، عبارت از نظام مشتركي از باورها، ارزش­ها، رسم­ها، رفتارها و مصنوعاتي است كه اعضاي يك جامعه در تطبيق با جهانشان و در رابطه با يكديگر به كار مي‏برند و از راه آموزش از نسلي به نسل ديگر انتقال مي‏يابد.

يک برنامه‌ريزي فرهنگي موفقيت‌آميز، اين است که اولاً: اجراي برنامه در بستري صورت گيرد تا از حداقل طراوت و نشاط فرهنگي و اجتماعي برخوردار باشد و ثانياً: نتايج اجراي برنامه موجب افزايش اين طراوت گردد. امروزه اين مهم بدون مشارکت داوطلبانه مردم ممکن نخواهد بود. نیاز سنجی بررسی و سنجش  فاصله یا شکاف بین وضع مطلوب و وضع حاضر است. نیازسنجی، فرایند شناخت مسائل مشکلات و معایب موجود در عملکرد فرد، افراد و یا سازمان به­طور کلی و پیشنهاد اقدامات اصلاحی برای رفع معایب موجود و در نتیجه افزایش بازده عملکرد فرد گروه یا سازمان مربوطه است. نیاز فرهنگی فاصله یا شکاف بین وضع مطلوب و موجود در زمینه نمادها و نشانه­ها نزد سازمان فرهنگی، مدیران و کارگزاران فرهنگی و مخاطبین است.

نیازسنجی فرهنگی فرایند برآورد نیاز مخاطبین و کارگزاران  به منظور اثبات ضرورت فعالیت وطراحی و اجرای برنامه­های کارآمد می­باشد. اهمیت وحساسیت فرایند نیازسنجی هنگامی فزونی می­یابدکه به بودجه­های اختصاص داده شده به فعالیت­ها توجه داشته باشیم. چه آنکه درچنین حالتی مسئله اولویت­ها وضرورت­ها مطرح می­شود و سیاستگذاران وبرنامه­ریزان ناگزیرند ازمیان خواسته­های گوناگون و نامحدود دست به انتخاب زنند، زیرا امکانات موجود تکافوی تمامی خواسته­ها را نمی­کند، در این شرایط نیز متخصصان و کارشناسان باید به معیارهایی دست یابند تا براساس آنها بتواند مسائل ضروری را تشخیص داده و برای رفع آن­ها اقدام نمایند.

مصرف فرهنگي، فعاليتي اجتماعي و كرداري روزمره است. به‌ واسطه همين كردارهايي كه مصرف فرهنگي مي‌ناميم فرهنگ، توليد يا بارور مي‌شود. مصرف فرهنگي سبك زندگي ما را شكل مي‌دهد، نيازها و تمايلات ما را سامان مي‌دهد، مواد لازم را براي توليد تخيلات و رؤياهايمان فراهم مي‌كند، نشان‌دهنده تفاوت‌ها و تمايزات اجتماعي است و نمايانگر توليدات ثانويه ما در به‌كارگيري ابزارهاي موجود است. اندیشمندان مصرف فرهنگی را مهمترین مولفه هر جامعه می‏دانند.

فرهنگ مدرسه شامل ارزش ها، نمادها، باورها ومعانی مشترک ما بین والدین، معلمان، دانش­آموزان و سایر دست اندرکاران تعلیم وتربیت بعنوان بخشی از جامعه­ی بزرگ است. ارزشمندی امور برای این گروه از اعضای جامعه، ونیز چگونگی تفکر، احساس و رفتار آنان از معبر فرهنگ مدرسه تعیین می­شود. رسوم، سنت ها، باورهای تاریخی، عادات، هنجارها، انتظارات، برداشت‏های گفته و ناگفته مشترک، و نیز مفروضه­های مشترک، شالوده­ فرهنگ مدرسه محسوب می­شوند. درک، پذیرش و اقدام در جهت انسجام فرهنگ مدرسه، راه رسیدن به اهدافی که مدرسه دنبال می­کند را هموار می­سازد.

مدرسه همواره بیشترین عامل جامعه‏پذیری و همچنین مصرف فرهنگی کودکان و نوجوانان محسوب می‏شود. مدرسه مؤثرترين ابزار دائمي ساختن الگوي اجتماعي موجود است. رشد فزاينده ارتباطات اجتماعي باعث آشنايي دانش­آموزان  با فرهنگ­های ديگر شده است. با توجه به اینکه جوانان و نوجوانان در سن شكل­گيري هويت هستند و بيشترين تأثير را از الگوهاي فرهنگي ديگران مي­گيرند به خصوص اگر به نيازهاي فرهنگي آنان با شرايط روز توجه نشود فرهنگ­های دیگر با  ابزارهای مختلف از جمله رسانه، هژمونی خودشان را بر نظام فرهنگی جامعه تحمیل می‏نمایند و این به معنای تسخیر حلقه ارتباطی بین نظام سیاسی – اجتماعی و کنشگران و در نهایت خدشه­دار شدن هویت فرهنگی و از بین رفتن انسجام اجتماعی می­باشد.

شناخت نیازهای فرهنگی، از اساسی­ترین نیازهای بنیادی در امر برنامه­ریزی فرهنگی و پیشگیری از تحولات و مسائل آن در آینده است. بنابراین ، برنامه­ریزی نسبتاً دقیق و هماهنگ درجامعه و شناخت نیازهای فرهنگی، الزامی است. در واقع دستیابی به نتایج در این باره ، استفاده علمی و کارآمد را برای سازمان­ها، مؤسسات و مراکز فرهنگی میسر می­سازد. دانش­آموزان سرمایه اصلی کشور به شمار می­روند، مدیران، مسئولین و نخبگان آینده کشور از میان آنها برگزیده می­شوند. حفظ ارزش­ها و رسوم فرهنگی و ملی، حفظ و تقویت هویت اسلامی _ ایرانی و در واقع بازتولید اجتماعی فرهنگ ایرانی وابسته به آنهاست.

آنها نسل جدید جامعه­اند و بازتولید یک جامعه مستلزم انتقال فرهنگ آن به نسل­های جدید است. دانش­آموزان با گروه­های قومی، طبقاتی و جغرافیایی متفاوت وارد مدرسه می­شوند پس شناخت نیازهای پویای فرهنگی دانش­آموزان و فاصله آن با سیاست­ها و اهداف معاونت فرهنگی مدارس مورد توجه است. با توجه به اینکه مدرسه به عنوان یکی از عوامل اصلی جامعه پذیری محسوب می­گردد، تحقیق در بخش‏های مختلف نظام آموزشی و شیوه بازتولید نیازهای فرهنگی مهم و ضروری به نظر می‏رسد.

با توجه به اینکه اکثر نیازسنجی‏های فرهنگی در کاشمر بسان همه جای ایران بدون چارچوب تئوریک انجام می­گیرد، لازم است که پژوهشگران جهت درک واقعی نیازهای فرهنگی دانش­آموزان تئوری‏های مختلف خصوصاً در حوزه جامعه شناسی آموزش و پرورش را به کار گیرند. تحقیق دقیق­تر راجع به نیازهای فرهنگی دانش­آموزان  در بُعد ذهنی که بیشتر جنبه طبقاتی دارد به طور جدی پیشنهاد می­شود. شیوه­های بازتولید نابرابری در مدارس از مباحث مهم جامعه­شناسی آموزش و پرورش می­باشد پژوهشگران با مطالعه در این حوزه می­توانند پیشنهاداتی در سطح سیاستگذاری نظام آموزشی ارائه دهند.

پیشنهاد می­شود به منظور بررسی دیدگاه متخصصان و مدیران فرهنگی درباره موانع ارائه خدمات درست و عدم نیازسنجی فرهنگی از سوی مدیران فرهنگی تحقیقی در این زمینه انجام شود. پیشنهاد می­شود فعالیت­های کمی و کیفی فرهنگی انجام شده در مدارس مورد بررسی قرار گرفته و موفقیت و عدم موفقیت آ­نها با توجه به وجود تسهیلات و بودجه و ابزارها و امکانات در اختیار آنها بررسی شود. پيشنهاد مي‏شود پژوهش‏هاي تطبيقي در زمينه فعالیت­های فرهنگي  مدارس  جهت يافتن الگوي بهينه براي رفع مشکلات فرهنگي توسط محققين آتي صورت بگيرد.

 

 

مجموع رتبه (0)

0 از 5 ستاره

نظر خود را اضافه نمایید

ارسال نظر به عنوان مهمان

0
  • هیچ نظری یافت نشد.
در خبر نامه وب سایت ما عضو شوید تا از تازه ترین خبرها و مطالب در ایمیل خود باخبر شوید.