هویت کاشمر و رسانه‏ای تاریخی به نام سنگ قبر

تحلیلی
Typography

مرگ مرموزترين، ناشناخته‏ترين و مهم‏ترين درد بشر در طول تاريخ بوده است، بشر براي دست‏يابي به جاودانگي، تلاش زيادي كرده و به ايجاد بناهاي باشكوهي دست زده كه بخش قابل توجهي از آنها پا برجاست.

در زندگي اجتماعي واقعيت‏هائي چون اختلاف طبقاتي، قشر بندي اجتماعي و جنسيت بسيار تعيين كننده هستند، در قبرستان نيز، اين عوامل به صورت بارزي خود نمائي مي‏كنند. مردم نيز براي ماندگاري، راه خود را يافتند و با توجه به اينكه سنگ مصالحي با دوام و مقاوم است از آن براي نشان گور خود استفاده كردند. سنگ‏هاي قبور تنديس‏هاي متنوعي هستند كه در نقاط مختلف به شكل‏هاي گوناگون ديده مي‏شوند. شكل‏ها، نقش‏ها و نوشته‏هاي روي سنگ‏هاي گور دنيائي از ناگفته‏ها را در دل خود پنهان كرده‏اند. سنگ قبر یا همان سنگ گور، سنگی است که پس از دفن متوفی بر روی محل دفن قرار می‏گیرد. این سنگ به عنوان نشانه برای بازیابی محل دفن کاربرد داشت.در گذشته با گذاشتن یک سنگ معمولی بر بالای محل دفن به عنوان نشانه عمل می‏شد.

اما به مرور بر روی سنگ قبر نام و نام خانوادگی فرد فوت شده نیز حک می‏گردید. در حال حاضر بر روی سنگ قبر اطلاعات، نوشته و عکس‏های مختلفی حک می‏شود. این امر باعث شده تا به مرور ابعاد سنگ قبر بزرگتر شود. همان طور که جوامع در زندگی به دنبال تعریف و بیان خود به گونه ای متمایز از دیگران هستند به هنگام مرگ نیز این میل را حفظ می کنند.سنگ قبرها یکی از عرصه های نمایش این احساس هستند. سنگ قبور ارتباط خاصی با زندگی انسان داشته و بستر با ارزشی برای به تصویر در آوردن افکار او بوده است. رودخانه افکاری که در عبور از بستر تاریخی، اجتماعی و فرهنگی، مسير جدید خود را در عينيتی نو پيدا کرده و مقرر است، معنای آن، در رهگذر ذهنيت بینندگان و تاویل مجدد آن توسط محققان و پژوهشگران، در محيط اجتماعی امروز بازآفرینی گردد. به این مسير، فرسایش هر روزه آثار را نيز اگر بيفزایيم، شاید دیگر کمتر اثری از معنای متصور پدیدآورنده اصلی اثر درك شود،

از سنگ قبرهای گذشته ایران نشانه زیادی وجود ندارد. آیين تدفين و خاکسپاری ایران باستان نشان از عدم وجود سنگ قبر دارد. اسلام اگر چه تدفين و به خاکسپاری را معمول کرد، اما برآوردن گور از سطح زمين و انداختن سنگ را ترویج نداد. هيچ نشان و مدرکی از چگونگی آغاز کار گذاشتن سنگ بر قبر در دست نيست، اما صراحت فقه شيعه در چگونگی تدفين و گذاشتن نشانه (سنگ) بر قبر پس از چهل روز، می‏تواند سرآغاز این سنت به حساب آید نوشته‌های حکاکی شده روی سنگ مزار مسافرانِ دیار باقی، بیش از هرچیز هم چون کتابی  بازتاب دهنده‌ی ایمان، باور، اعتقادات و فرهنگ هر قومی هستند.

سنگ قبور ارتباط خاصی با زندگی انسان داشته و بستر با ارزشی برای به تصویر در آوردن افکار او بوده است. سنگ مزارها، مقبره‏ها، آرامگاه‏های خانوادگی و ... از جنبه‏های گوناگون دینی، هنری، طبقاتی، صنفی و جنسیتی قابل مطالعه‏اند. تحولات تاریخی کاربرد سنگ‏ها، خطوط، اشکال و تصاویر، عبارات و اشعار، آیات و احادیث و سرنوشت قبرها و مقبره‏ها هریک می‏تواند موضوع یک پژوهش باشد. با نگاهی به هر سنگ می‏توان تصاویر و نوشته‏هایی دید که بر مبنای آن شغل و پیشه فرد متوفی به بينندگان معرفی می‏شود.در سطح شهرستان کاشمر شاهد وجود قبرستان ‏های مختلفی هستیم. در برخی از این قبرستان ‏ها شاهد وجود انواع سنگ‏ قبر و مزارات مختلف می‏باشیم. در شهر کاشمر  به علت توسعه شهر تغییر کاربری قبرستان‏های قدیمی هستیم.

برخی از قبرستان‏های قدیمی شکل و شمایل خود را به علت توسعه بقاع متبرکه و یا ساماندهی فضای قبرستان از دست‏داده‏اند، در این فضاها دیگر از سنگ قبرهای قدیمی خبری نیست. سنگ قبرها بسيار متنوع هستند. برخی افقی هستند. سنگ قبرهاي افقي هم سطح زمين بوده و گاهي از سطح زمين كمي بلند‏تر هستند. بسیاری از سنگ قبرهای موجود در منطقه اینچنین می‏باشند. برخی سنگ قبرها عمودی می‏باشند. سنگ قبرهاي عمودي يا محرابي شكل منظمي دارند. نقل است که این قبیل سنگ‏قبرها و همچنین سنگ‏قبرهای عمودي ساده و بدون نقش در قبرستان‏های برخی از روستاهای کاشمر در گذشته‏ها وجود داشته است. سنگ‏قبرهاي صندوقي نیز در بقاع متبرکه موجود است. در کاشمر وجود سنگ‏قبرهای تنديس‏وار مانند؛ شير، قوچ، اسب و انسان سنگي گزارش نشده است.

در بخش قدیمی بسیاری از قبرستان‏های آبادی‏های کهن کاشمر شاهد تنوع جالبی در سنگ‏قبرها هستیم. با یک نگاه ساده به این موارد حسب نوع نقش می‏توان جنسیت متوفی را مشخص نمود. علامت شانه يک طرفه روي سنگ قبر، نشانه مرد و شانه دو طرفه نشانه زن است. همانطور که متذکر شدیم متداول‌ترین شکل سنگ قبرها در کاشمر، سنگ قبرهای چهارگوش بوده است. از نظر تکنیک ساخت، تراش، شکل‌دهی و پرداخت سنگ چهارگوش از دیگر اشکال راحت‌تر می‌باشد، اما از یک رو تولید آن وقت‌گیرتر از سایر اشکال و از دیگر سو ‏‏‏‏‏نیازمند دانش هندسی بیشتر است. چهارگوش (مربع و یا مستطیل) از نظر سمبولیک و اسطوره‌ای نیز دارای تعاریفی جالب و جذابی است. مربع را نماینده وحدت گونه‌ها، علامت برابری یک چیز با خودش به صورت ابدی می‌دانند.

مربع نمادی از عدالت قانون، و همین طور نمادی از زمین در برابر آسمان (دایره) است. به عبارت دیگر، رمز، کمکی از عالم متعالی محسوب می‌شود. مربع نمایانگر چهار جهت اصلی جهان یعنی شمال، جنوب، شرق و غرب و همین طور چهار عنصر اصلی جهان؛ آب، باد، خاک، آتش، و چهار مرحله از زندگی؛ کودکی، جوانی، میان‌سالی و پیری و چهار فصل؛ بهار، تابستان، پاییز و زمستان و … است. سنگ‏قبرهای قدیمی کاشمر بنابدلایل مختلفی در معرض تخریب، فرسایش و سرقت هستند. بایسته است این موارد به عنوان یک رسانه تاریخی برای آیندگان در محلی موزه مانند نگاهداری شود. بسیاری از نشانه‏ها و نمادها و نوشته‏های موجود بر این سنگ‏قبرها گواهی بر تاریخ کهن کاشمر و بسیاری از آبادی‏های شهرستان‏مان است.کافی است دهیاری‏ها با کمک شوراهای روستاها این موارد را شناسایی کنند و با دقت آنها را به محل که دفتر نمایندگی میراث فرهنگی در کاشمر تعیین می‏کند، منتقل کنند. می‏توان  این موارد را حسب متن و نوشته و نشانه و جنس سنگ و هنرهای تجسمی به کار رفته در آن طبفه‏بندی نمود. این مجموعه هویتی برای هر آبادی و کلیت شهرستان است

مجموع رتبه (0)

0 از 5 ستاره

نظر خود را اضافه نمایید

ارسال نظر به عنوان مهمان

0

کاربرانی که در این گفتگو شرکت کرده اند

بار گذاری نظرات قدیمی تر
در خبر نامه وب سایت ما عضو شوید تا از تازه ترین خبرها و مطالب در ایمیل خود باخبر شوید.