نگاهی به کارکرد آیین سيزده‌به‌در با گوشه چشمی به کاشمر

اخبار ترشیز
Typography

ايراني، نوروز بزرگ را با چهارشنبه سوري استقبال  و با سيزده‌به‌در ، بدرقه‌اش مي‌كند. ایرانی منتظر مي‌ماند تا سيزده بگذرد و زندگي عادي را از سر بگيرد. اصل بر اين است كه در اين روز همه مردم از خانه بيرون بروند و سر به دامان كوه و دشت بگذارند

. روز سيزدهم فروردين يا همان سيزده‌به‌در از جمله روزهايي است که حکايت‌ها و روايت‌هاي فراواني درباره آن گفته شده و جالب آنکه متداول‌ترين حکايت درباره اين روز، نادرست‏ترينِ اين تعبيرهاست و سيزدهمين روز نوورز، روزي مقدس نزد ايرانيان باستان بوده ‌است.

گفته می‏شود ایرانیان باستان در آغاز سال نو پس از دوازده روز جشن گرفتن و شادی کردن که به یاد دوازده ماه سال است، روز سیزدهم نوروز را که روز فرخنده‏ای است به باغ و صحرا می‏رفتند و شادی می‏کردند و در حقیقت با این ترتیب رسمی بودن دورهً نوروز را به پایان می‏رسانیدند. می‏توان گفت معقول‏ترین موردی که درباره سیزده به‏در گفته می‏شود همین است. در فرهنگ ایرانی، هیچ یک از روزهای سال نحس و بدیُمن یا شُوم، شمرده نشده، بلکه هر یک از روزهای هفته و ماه نام‏هایی زیبا و در ارتباط با یکی از مظاهر طبیعت یا ایزدان و امشاسپندان داشتند.

 روز سیزدهم هر ماه خورشیدی در گاهشماری ایرانی تیر روز نام دارد که از آن ِستاره تیشتر، ستاره باران آور می‏باشد و ایرانیان از روی خجستگی، این روز را برای نخستین جشن تیرگان سال، انتخاب کرده‏اند. در هیچ یک از متون کهن و هیچ دانشمند و نویسنده‏ای، از این روز به بدی یاد نکرده است. در بیشتر نوشتارها و کتاب‏ها، از سیزدهم نوروز با عنوان روزی فرخنده و خجسته نام برده‏اند.کتاب آثار الباقیه اثر ابوریحان بیرونی جدولی برای سعد و نحس بودن روزها دارد که در آن جدول در مقابل روز سیزدهم نوروز کلمه سعد به معنی نیک و فرخنده آورده شده است.

عده‏ای بارو دارند با آغاز نفوذ فرهنگ اروپایی از زمان حکومت صفویان، نحس بودن عدد سیزده در ایران زمین بهعنوان یک خرافه وارداتی از غرب رایج شد. برخی عقیده دارند که عقیده به نحوست عدد سیزده اثری است که از ارتباط و مجاورت با عالم مسیحیت به زرتشتیان و بعد از آنان مسلمانان انتقال یافته‌است. اصل این عقیده به این صورت است که یهودای اسخریوطی یکی از دوازده حواری مسیح نقشه کشید تا وی را تسلیم مخالفانش کند. چون یهودای اسخریوطی سیزدهمین فردی بود که به جرگه مسیح و یازده شاگرد دیگرش در آمد و شماره آنان به سیزده رسید، مسیح گرفتار و محاکمه و به دار آویخته شد. عیسویان بدین علت عدد سیزده را شوم می‌دانند.

تنها چیزی که در فرهنگ ایرانی می‏توانیم درباره عدد سیزده پیدا کنیم، بد قلق بودن عدد سیزده به خاطر خاصیت بخش ناپذیری آن است. مشهور است که واژه سیزده به‏در به معنای؛ دَر کردن نحسی سیزده، است. دَر به جای دره و دشت می‏تواند جایگزین شود. علامه دهخدا، واژه در و دشت را مخفف دره و دشت می‏داند. یکی از معانی واژه، به« طرف و سوی» می‏باشد . با نگاهی کلی می‏توان گفت واژه «سیزده به‏در» به معنای «سیزدهم به سوی در و دشت شدن» می‏باشد که همان معنی بیرون رفتن و در دامان طبیعت سر کردن را می‏دهد.

نقل است؛«جمشید، شاه پیشدادی، روز سیزده نوروز را در صحرای سبز و خرم خیمه و خرگاه بر پا می‏کند و بارعام می‏دهد و چندین سال متوالی این کار را انجام می‏دهد که در نتیجه این مراسم در ایران زمین به صورت سنت و آیین در می‏آید و ایرانیان از آن پس سیزده بدر را بیرون از خانه در کنار چشمه سارها و دامن طبیعت برگزار می‏کنند». بازی‏های گروهی، خواندن ترانه ها به صورت دسته جمعی، گردآوری گیاهان صحرایی، خوراک پزی‏های عمومی، بادبادک پرانی، سوارکاری، نمایش‏های شاد، هماوردجویی جوانان، آب پاشی و آب بازی بخشی از رفتارهای مردم در این  روز است. برخی از این موارد ریشه در باورها و فرهنگ اساطیری دارند. شادی کردن و خندیدن به معنی فروریختن اندیشه‏های پلید و تیره، روبوسی نماد آشتی، به آب سپردن سبزه سفره نوروزی نشانه هدیه دادن به آناهیتا ایزد آب و گره زدن علف برای شاهد قرار دادن مادر طبیعت در پیوند میان زن و مرد و برگزاری انواع مسابقات به خصوص سوارکاری، یادآور کشمکش ایزد باران و دیو خشک‏سالی است.

با این همه برخی معتقدند باید در این روز نحسي سيزده را به صحرا بسپارند. بعضي معتقدند كه چنانچه در اين روز تمام كدورت‏ها و سختي‏ها و دشمني‌ها را دور بريزيم و نحسي سيزده را بدر كنيم، در تمام سال با آرامش و خوشي زندگي خواهيم كرد. در کاشمر بسان سایر نقاط کشور يكي دو روز مانده به سيزدهم فروردين ماه كه ديد و بازديدهاي نوروزي كم مي‌شود، مردم تهيه مقدمات اين روز را مي‌بينند. معمولاً خانواده‌ها بطور مجزا و يا چند خانوادة نزديك با هم به سيزده‌به‌در مي‌روند.

در بسیاری مواقع اهالی در ديد و بازديدهای نوروزی، قرار و مدارهاي روز سيزده را با هم گذاشته‌اند. معمولاً شب سيزدهم يا صبح همان روز مقداري غذا مي‌پزند تا ناهار را در صحرا صرف كنند. پخت غذا در دامان طبیعت هم حال و هوای خاص خود را دارد. بسیاری در این روز اقدام به بارگذاشت آبگوشت و یا تهیه انواع کباب و حتی انواع چلوها می‏کنند. در روستاها شب سيزده‌به‌در يا روز قبل از آن تنورها داغ است و زنان روستايي با سليقه‌اي خاص، قلفتي مي‌پزند. صبح روز سيزده‌به‌در در شهر كاشمر تمام جاده‌ها، كلاته‌ها نزديك به شهر و پارك جنگلي امامزاده سيد مرتضي (ع) و بقعه امامزاده سيدحمزة (ع) و در روستاها، باغ‏ها و كوچه باغ‏ها و كلاته‌ها مملو از جمعيت است.

مردم از شهر و روستا، دسته دسته، به دامان كوه، دشت و طبيعت پناه مي‌برند و به شادي و شادماني و پايكوبي مي‌پردازند. تاب مي‌خورند و مي‌خندند، حتي مردم در مسیر بيرون رفتن از شهر و روستا پُر جُوش و خروشند. در بعض جاها صداي سازهاي محلي گوش فلك را كر مي‌كند. زنان بعد از رسيدن به مقصد، سماورها را روشن و غذا را آماده مي‌كنند، كودكان به بازيگوشي مشغولند. بازار شادی داغ است و از هر گوشه‌اي صدايي بلند است. جوانان بر روي شاخه‌هاي درختان تاب مي‌بندند و سوار بر تاب ترانه‌هاي محلي مي‌خوانند. دختران و پسران جوان و حتي مردان و زنان مسن‌تر بر تاب مي‌نشينند، آنها معتقدند كه با تاب خوردن نحسي روز سيزده ريخته خواهد شد

دخترهاي دم بخت، در روز سيزده‌به‌در به ميان سبزه‌هاي نورسته بهاري مي‌روند، رو به قبله مي‌نشينند و سبزه گره مي‌زنند به اين اميد كه بختشان باز شود و زندگي به كامشان شيرين گردد. این سال‏ها سیزده به‏در به عنوان روز طبیعت هم شناخته می‏شود. این سال‏ها به لطف وجود تلفن‏های همراه هوشمند و انواع شبکه‏های اجتماعی در طرفه‏العینی شاهد انعکاس شادی و سرور مردم کاشمر در فضای مجازی هستیم. هر کسی سعی می‏کند بهترین سلفی را در اینستاگرام وتلگرام و فیس بوک وجاهای مختلف به نمایش بگذارد. هر چه هست سیزده‏به‏در چه در کسوت کهن و چه در کسوت مدرن، یک ادای احترام به طبیعت برای کسب آرامش و آسایش است.

 

مجموع رتبه (0)

0 از 5 ستاره

نظر خود را اضافه نمایید

ارسال نظر به عنوان مهمان

0

کاربرانی که در این گفتگو شرکت کرده اند

در خبر نامه وب سایت ما عضو شوید تا از تازه ترین خبرها و مطالب در ایمیل خود باخبر شوید.