کاشمر و ضرورت مقابله با ریزگردها

اخبار ترشیز
Typography

تاکنون در گذر زمان چند یادداشت را به بحث آلودگی شهر اختصاص دادیم. یقین داریم مسئولان ذیربط گوشه چشم ویژه‏ای به این مقوله داشته و دارند. چند روز قبل از انتشار این یادداشت در آغازین روزهای اردیبهشت شاهد بارش باران بودیم.

لابد به یاد دارید که قبل از باران هوا به نحو عجیبی غبارآلود بود. یکی گفت؛ ریزگردها به کاشمر هم رسیده‏اند!. یکی هم معتقد بود این غبار سرخگون مقدمه بادهای صد و بیست روزه سیستان است! هر چه بود این روزها گاهی قبل از هر بارش بهاری شاهد گردوغبار هستیم. لابد قبل از هر براشی حواستان به شیشه‏های خودروهای اطرافمان هست. پر از لکه هستند. خاک موجود در آسمان یا همان ریزگردها نقشی زشت بر تن شیشه‏ها ترسیم می‏کنند.

این روزها پدیده طوفان گرد و غبار و ریزگرد یکی از سکه‏های رایج محافل ماست. اخبار هم خالی از خبرهای مرتبط با این پدیده نیست. بخشی اعظم اخبار مربوط به وقوع این پدیده در استان‏های غرب و جنوب غرب کشور است. این معضل اساسی این روزها یکی از اصلی‏ترینی چالش‏های زیست محیطی کشور است. به نظر شما کاشمر هم بحث ریزگردها و طوفان‏های گردو غبار را به طور پیوسته تجربه خواهد کرد؟ خوشحال خواهیم شد پاسخ به این سوال منفی باشد. خوشحال خواهیم شد ردپایی از این فجایع زیست محیطی در کاشمر دیده نشود. خوشحال خواهیم شد بفهمیم مسئولان بومی و غیر بومی، پروازی و غیر پروازی شهرستانمان حواسشان به همه چیز هست و تعلق خاطری خاص به مسایل زیست محیطی دارند.

لابد مراکز ذیربط با دقت نظری مثال‏زدنی از منظر مدیریت بحران حواسشان به احتمالات ریز و درشت ناشی از وقوع این قبیل پدیده‏ها هست. شاید مسئولان محترم می‏دانند که در پی وقوع این قبیل پدیده‏ها برخی اتفاقات نظیر قطع آب و برق و حتی گاز و تلفن قابل پیش‏بینی است. لابد می‏دانند قطع این قبیل موارد چه خللی در زندگانی اهالی ایجاد می‏کند. وقوع ناپایداری در سیستم توزیع برق به طور قطع مطلوب نیست. قطع برق بر روی شبکه توزیع آب نیز تاثیر دارد. آیا کاشمر برق اضطراری دارد؟ لابد حواس مسئولان به این مهم هست که قطع این موارد عملاً باعث تعطیلی ادارات و مدارس و دانشگاه‏ها و در یک کلام تعطیلی شهرستان است.

جسارتاً آنقدر در بحث مدیریت بحران قوی هستیم که بتوانیم اوضاع فرضی مورد نظر را ساماندهی کنیم. شهرستان هنوز فرماندار ندارد، ولی یقین ارکان مدیریتی شهرستان حواسشان به همه چیز هست. شاید شما خواننده عزیز از طرح این موضوع متعجب باشید. نگاهی به اطرافمان داشته باشید. کاشمر قریب دو دهه است که مشغول مزه مزه کردن خشکسالی است. خشکسالی در حافظه تاریخی ما جا خشک کرده است. لابد حواستان به این مهم هست که؛ کاشمر دارای بالاترین میزان افت سطح آب زیرزمینی و بیشترین میزان نشست زمین در کشور است. طی 10 سال اخیر سطح آب زیرزمینی در کاشمر بیش از  150متر پایین رفته و به عمق 250 متری رسیده و بیش از 30 تا 50 سانتیمتر در این شهر زمین نشست کرده است.

لابد می‏دانید با بحران آب گلاویز هستیم. به این مشکلات بحث عدم دقتمان در مسایل زیست محیطی را اضافه کنیم. برای حفظ فون جانوری و فلور گیاهی منطقه چه کردیم؟ لابد شنیده‏اید که درختچه‏های کویری از دید برخی منبعی  خوب برای تولید بهترین نوع ذغال‏هاست. آیا کسی حواسش به جنگل‏های اطراف شهرستان هست؟ این گون‏ها و گزها و سایر گونه‏ها برای ممانعت از پیشرفت شنزارها و کویر کاشته شده بودند. آیا حواسمان هست که پوشش گیاهی نباشد، ریزگردها فرصتی برای ترکتازی خواهند یافت؟ بنا بر تعریف دانشمندان، هنگامی که سرعت باد در مناطق بیابانی از حد مشخصی که عمدتاً ۸ متر بر ثانیه در نظر گرفته می‌شود، بیشتر گردد، ذرات ریز وارد جریان اتمسفری می‌شوند و تولید گرد و غبار می‌نمایند.

 این فرایند با توجه به عواملی چون؛ زبری عناصر سطوح، رطوبت خاک، اندازه ذرات، پوشش گیاهی، بافت خاک، میزان چسبندگی ذرات خاک و پستی و بلندی‌های زمین اتفاق می‌افتد. سازمان هواشناسی جهانی، گرد و غبار را بر اساس شدت و همچنین میزان تاثیر آن در قابلیت رویت به چهار دسته «طوفان گرد و خاک»، «گرد و خاک وزنده»، «گرد و خاک معلق» و «تنوره دیو» تقسیم بندی می‌نماید. در طوفان گرد و خاک، ذرات ریز که دارای قطری بین ۵ صدم تا ۱ دهم میلی متر هستند به میزان قابل توجهی توسط بادهای قوی که دارای سرعتی بیش از ۱۵ متر بر ثانیه هستند به سمت بالا حمل می شوند.

 این پدیده شدیدترین نوع گرد و غبار بوده و باعث غبارآلود شدن کامل هوا و کاهش دید افقی به کمتر از هزار متر می‌گردد. طوفان‌های گرد و خاک شدید، گاهی قابلیت رویت را تا حد صفر نیز کاهش می‌دهند. این پدیده که عمدتاً مختص مناطق خشک و نیمه خشک است، ابر متراکمی از گرد و غبار را تا ارتفاع حدود ۳۰۰۰ متر در هوا ایجاد نموده و به طور تقریبی می‌تواند تا ۴۰۰۰ تن غبار را در هر کیلومتر مربع از هوا جا دهد. این طوفان‌ها قادرند مسافت‌های بسیار  طولانی را طی نموده و گاهی یک کشور یا حتی بخشی از یک قاره را به طور کامل بپوشانند. گرد و خاک وزنده، از لحاظ شدت دارای حد متوسط می‌باشد.

 با این حال شاید بتوان گفت پدیده «ریزگرد» تعریف جامع‌تری را نسبت به گرد و غبار در بر می‌گیرد. ریزگردها در واقع ترکیب و معجونی از گرد و خاک با انواع مختلف ذرات خاکی در کنار دودها و آلاینده‌های گازی، برخی مایعات و همچنین ذرات بیولوژیک و زیستی هستند که به صورت محلول و معلق در اتمسفر وجود دارند و به وسیله باد تا هزاران کیلومتر جابجا می‌شوند. وقوع طوفان‌های گرد و غبار و بروز پدیده ریزگرد، در سال‌های اخیر به طور قابل توجهی در سطح منطقه‌ای و حتی جهانی افزایش یافته است. کشور ما اصطلاحا روی کمربند خشک کره زمین قرار گرفته و بیش از ۳۰ درصد از مساحت آن را مناطق خشک و نیمه خشک تشکیل می‌دهند.

در برخی موارد، گستره این معضل زیست محیطی تا ۱۷ استان کشور، از جمله برخی استان‌های مرکزی کشور نیز رسیده و گاهی پایتخت را نیز بی‌نصیب نگذاشته است. بروز گرد و غبار ، سابقه دیرینه‌ای در کشور ما دارد و در بسیاری از منابع علمی، به روزهای گرد و غباری در نقاط مختلف کشور اشاره گردیده است. در این منابع علاوه بر استان‌های غربی، بر جنوب شرق ایران نیز به عنوان یکی از مناطق اصلی گرد و غبار تاکید گردیده و بادهای ۱۲۰ روزه سیستان به عنوان نمونه ذکر شده است. بروز خشکسالی‌های متعدد و تغییر شرایط اقلیمی در کنار عواملی چون مدیریت نادرست منابع آب و خاک، کاهش پوشش و تنوع گیاهی و همچنین بهره‌برداری ناپایدار و غیرصحیح از اراضی زراعی و مرتعی، مهم‌ترین عوامل آن بروز این طوفان‏ها هستند.

.

این جریان با شدت بالایی با سطح زمین برخورد نموده و باعث ایجاد طوفان‏های گرد و غبار در مقیاس محلی می‌گردد که معمولاً موقتی هستند. در مواقعی که جبهه‌های کم فشار و پرفشار جو با هم برخورد می‌کنند، بادهای به مراتب قوی‌تری ایجاد می‌شود که قادرند گرد و غبار را در مقیاسی جهانی ایجاد نمایند. تحقیقات نشان می‌دهند که در هر گرم از خاک بیابان، ۱۰ میلیون باکتری از ۱۰ هزار نوع مختلف زندگی می‌کنند! همچنین این یک گرم خاک می‌تواند حاوی یک میلیون قارچ باشد. در کنار این عوامل زنده، ذرات دیگری نیز وجود دارند که از پیکره غیرزنده موجودات به جا مانده‌اند و از بین آنها می‌توان به سلول‌های مرده پوست، شوره و تکه‌های حشرات و گیاهان اشاره نمود.

 این آمار و ارقام بهت‌آور، می‌توانند به عمق آسیب‏زا بودن ذرات گرد و غبار اشاره داشته باشند. در خصوص تاثیرات جانبی طوفان‌های گرد و غبار و ریزگرد سخن بسیار است. این طوفان‌ها تقریباً تمام جنبه‌های بهداشتی، اجتماعی، اقتصادی و حتی سیاسی جامعه را تحت تاثیر قرار می‌دهند. ریزگردها می‌توانند منجر به انتقال املاح سولفاته و کلره به اراضی حاصلخیز کشاورزی شده و شوری خاک را افزایش دهند. طبق اعلام برخی از محققین، میزان خسارت گرد و غبار بر محصولات جالیزی، ذرت و گندم بین ۱۵ تا ۲۰ درصد و طبق برخی دیگر از آمارها، تا ۳۰ درصد برآورد گردیده که بخشی از آن به دلیل تاثیر گرد و غبار بر کاهش انرژی تابشی دریافتی توسط گیاهان است.

این موضوع در کنار پدیده فرسایش خاک و خسارت به محصولات دامی می‌تواند به شدت اقتصاد روستایی را متزلزل گردانیده و لذا مناطق روستایی را حتی به مراتب بیشتر از مناطق شهری در معرض خطر قرار دهد.

کنترل و مقابله با ریزگردها، فرایندی زمان‌بر و نیازمند برنامه‌ریزی‌های جامع و کلان است. بهترین راه برای کنترل طوفان‌های گرد و غبار و ریزگرد، تثبیت خاک‌ها و به حداقل رساندن پدیده فرسایش خاکی است. یقین این مهم در دستور کار مسئولان دوراندیش کاشمر هست. لابد اینان می‏دانند؛ استفاده از گیاهان بوته‌ای، درختچه‌ای و درخت‌ها یکی از مهم‌ترین روش‌های تثبیت خاک است. استفاده از ریگ و سنگریزه در اندازه‌های مختلف درشت، متوسط و کوچک و پخش آنها به شکلی یکنواخت روی سطح خاک سست و شن‌زارهای حساس، می‌تواند روش موثر و کم خطر دیگری برای تثبیت خاک‌ها و کاهش فرسایش بادی باشد.

این روش بارها توسط محققین مختلف به خصوص پروفسور کردوانی که از ایشان به عنوان پدر کویرشناسی ایران نام برده می‌شود، مورد توصیه قرار گرفته است. استفاده از حصارها، کمربندهای حفاظتی و پوشش‌های گیاهی و درختان بادشکن وهمچنین حصارهای منحرف کننده از موارد دیگری هستند که با کاهش سرعت و یا انحراف بادها از مکان‌هایی که دارای بافت سست خاکی هستند، از وقوع گرد و غبار جلوگیری می‌نمایند. بادشکن‌ها می‌توانند با کاهش دادن قدرت شکاف دهی بادهای سطحی، کمک زیادی در تقلیل فرسایش بادی و بلند شدن گرد و خاک به هوا نمایند و از این طریق ضمن بهتر نمودن کیفیت هوا، میدان دید موثر را نیز افزایش دهند.

حصارهای منحرف کننده، موارد دیگری هستند که اغلب از پنل‌های چوبی، صفحات آهنی و یا دیوارهای سنگی و روشن که به اندازه کافی در برابر باد مقاوم هستند، ساخته می‌شوند. در پایان این مقال امیدواریم آیندگان دیارمان امروز مسئولان و ما و شما را به قضاوت ننشینند. و اگر قضاوت کردند بدانند که سعی کردیم مراقب محیط زیست باشیم. گرچه دیر به فکر افتادیم ولی سعی خود را کردیم. امید آیندگان با توجه به توسعه علم و دانش و تکنولوژی بتوانند به نحو احسن با آلودگی هوا و آلاینده‏ها و خطرات زیست محیطی و پدیده ریزگردها مقابله کنند. آمین.

مجموع رتبه (0)

0 از 5 ستاره

نظر خود را اضافه نمایید

ارسال نظر به عنوان مهمان

0
  • هیچ نظری یافت نشد.
در خبر نامه وب سایت ما عضو شوید تا از تازه ترین خبرها و مطالب در ایمیل خود باخبر شوید.