اقامتگاه‏های بوم‏گردی کاشمر از شعار تا شعور

اخبار ترشیز
Typography

 

مقدمه

توفیق رفیق افتاد و در ایام تعطیلات نوروزی به تعدادی از اقامتگاه‏های بوم‌گردی شهرستان بازدید کردم. در حال حاضر اقامتگاه‏های مذکور سه وضعیت دارند، برخی مجوز مربوطه را دارند،

برخی با فراهم کردن فضای مناسب، در صدد اخذ مجوز هستند و بعضاً در ابتدای کار می‏باشند. توجه به اقامتگاه‏های بوم‌گردی در صورتی که توجه به استانداردها و مفاهیم مربوط به موضوع بوم‌گردی مد نظر باشد، امری ستودنی است و باید به فال نیک گرفته شود.

در غیر این صورت این فرصت موثر در امر توجه به توانمندی‏های گردشگری در هر روستا و آبادی بدل به یک تهدید در حوزه محیط زیست و مسایل اجتماعی خواهد شد. امید بررسی کارکرد و عملکرد هر اقامتگاه در دستور کار نهادهای نظارتی باشد. تشویق و تذکر برای ارتقای کمی و کیفی وضعیت این اقامتگاه‏ها ضرورتی انکارناپذیر است. آن چه تقدیم حضورتان می‏شود تلاشی برای تبیین مفهوم بوم‌گردی و ایجاد اقامتگاه‏های مبتنی بر آن و تاثیرات مثبت و منفی هر واحد بر محیط پیرامون خود می‏باشد.

مفهوم بوم‏گردی

اکوتوریسم پیش از هر چیز یک نوع نگرش خاص و آینده‏نگرانه و اخلاقی، فرهنگی و انسانی به مقوله گردشگری است. بعد از جنگ جهانی دوم در سال 1960 پدیده اکوتوریسم مطرح شد و در سال 1980 هكتور سبالوس - لازكورين جزو اولین کسانی بود که برای این واژه تعریف مشخصی ارائه داد. در سال 1991 انجمن جهانی اکوتوریسم یک سند جامع و کامل در خصوص اکوتوریسم تدوین کرد. واژه اکوتوریسم از دو بخش  «اکو» یا «Eco» و «توریسم» یا «Tourism» تشکیل می‏شود.

 «اکو» برگرفته از زبان یونانی و به معنی آمیزه‌‏ای از مفاهیم محیط‌زیست و زیستگاه است و توریسم هم معنای گردشگری می‏دهد. اکوتوریسم در ایران به اشتباه طبیعت‌گردی معنا می‌شد. کلمه بوم را معادل اکو قرار داده‏اند و به اکوتوریسم، بوم‏گردی هم می‏گویند. بوم‏گردی سفر مسئولانه‏ای است که بیش از هر چیز به طبیعت و حفظ آن توجه دارد. بوم‏گرد یا اکوتوریست، گردشگری است که به بازدید از یک منطقه و جاذبه‏های آن می‏رود و از امکاناتش استفاده می‏کند، اما کمترین اثر منفی را بر ساختار محیط می‏گذارد.

بنابر آخرین تعریف ارائه شده توسط جامعه بین المللی اکوتوریسم،  بوم‏گردی یا اکوتوریسم؛ سفری است مسئولانه به جاذبه‏های طبیعی برای لذت بردن، ادراک و قدر طبیعت را دانستن  و همراهی کردن با ویژگی‏های فرهنگی متعلق به گذشته و حال حاضر، به طوری که حافظ زیست‏بوم بوده، سبب پایداری کیفیت زندگی مردم منطقه شده،  شامل آموزش بوده و در آن گردشگر در فعالیت‏های سودآور اجتماعی و اقتصادی مردم محلی مشارکت داشته باشد. در بوم‏گردی کلمه آموزش بسیار مورد تاکید قرار داشته، هم شامل مسافران و هم شامل مردم محلی می‏شود.

چهار اصل سفر مسئولانه، حفظ محیط زیست، گردش در مناطق طبیعی و بهبود زندگی مردم محلی در بوم‌گردی، به تبعیت از تعاریف مذکور،  از اصول بوم‌گردی هستند. به تمامی کسانی که در طبیعت‌گردی این کدها را رعایت کنند، صفت بوم‌گرد اطلاق می‌شود. بوم‌گردی در دنیا به صنعت تبدیل شده و منبع درآمد مطلوبی محسوب می‌شود. گردشگری به عنوان سومین صنعت پر درآمد دنیا رشد چهار درصدی داشته و بوم‌گردی رشد 10 تا 30 درصدی را به خود اختصاص داده است.

معروف است که می‏گویند؛ «در اکوتوریسم تنها ردپایتان در طبیعت باقی می‏ماند و به جز خاطره‏ها چیزی از سفرتان به طبیعت با خود به خانه برنمی‏گردانید». این نوع نگاه به بوم‏گردی و در کنار آن تاکید بر حفظ منابع طبیعی، مقوله آموزش و به حداقل رساندن آسیب‏های وارده به طبیعت در طول سفر، اهمیت احترام گذاشتن به طبیعت را آشکار کرده و مانع آسیب رساندن به آن می‏شود. طبیعت‌دوستی ویژگی مهم بوم‌گردی است. دانشمندان محیط زیست معتقدند استفاده از بوم‌گردی به دلیل مطابق بودن با توسعه پایدار سبب حفظ محیط زیست خواهد شد.

اقامتگاه بوم‏گردی چیست؟

اقامتگاه بوم‏گردی برای پذیرایی از بوم‏گردان و البته سایر مسافران علاقه‏مند به حفظ ویژگی‏های محیط ساخته می‏شوند. در این اقامتگاه‏ها سعی می‏شود تا کمترین آسیب به محیط وارد آید و مهمان نیز تا حدودی با فرهنگ جامعه میزبان آشنا شود. این اقامتگاه‏ها معمولا توسط افراد محلی اداره می‏شوند تا در انتقال ویژگی‏های اجتماعی و فرهنگی موفق‏تر عمل کنند. تزیینات و ساختار اقامتگاه‏های بوم گردی تداعی‏کننده ویژگی‏های همان منطقه هستند و حتی غذاهای سرو شده در آن نیز از میان خوراک‏های محلی انتخاب می‏شوند.

توسعه پایدار گردشگری، احیای ارزش‏های سنتی و بومی، کمک به اقتصاد جامعه محلی و حفظ محیط زیست از فرصت‏هایی هستند که اقامتگاه‏های بوم‏گردی در اختیار جوامع می‏گذارند. این یک راه خوب برای به راه انداختن یک کسب و کار کوچک خانوادگی به‏شمار می‏آید. اقامتگاه‏های بوم‏گردی صرفاً جایی برای اقامت نیستند. همین موجب تمایز آنها از هتل و مهمانسرا و مسافرخانه می‏شود. این اقامتگاه‏ها خود می‏توانند به عنوان جاذبه، گردشگران را به سوی خود بکشانند.

آگاهی فرهنگی و محیط زیستی از تاثیرات مسلم بوم‏گردی محسوب می‏شود. این مهم را باید؛ تجربه‌ای مثبت برای گردشگران و اهالی پیرامون اقامتگاه دانست. بوم‏گردی با تکیه بر استفاده از اقامتگاه دارای مزایای مالی برای مدیران آن محل از یک سو و محل قرار داشتن اقامتگاه می‏شود. تبادل مالی حاصل به‏طور مستقیم و حتی غیر مستقیم منتج به توانمند‌سازی اهالی اطراف اقامتگاه می‏شود. خرید از محصولات باکیفیت و اصیل محلی توسط بوم‏گردان موجب حمایت از مردم بومی خواهد شد.

بوم‏گردی باعث افزایش حساسیت نسبت به شرایط سیاسی، اجتماعی و محیط‌زیستی جای جای ایران اسلامی و در موضوع بحث ما شهرستان کاشمر می‏شود. سرعت رواج بوم‏گردی به‌عنوان یکی از اشکال گردشگری بسیار بالا است. در حال‌ حاضر سالانه ۱۰ الی ۱۵ درصد در سراسر جهان رشد داشته است. متأسفانه این میزان پیشرفت پیامدهای ناگواری نیز در پی دارد. یکی از این پیامدها رواج سبزشویی است. سفرهای ماجراجویی سازگار با محیط‌زیست نیستند، بنابراین نباید آنها را با بوم‏گردی یکی دانست.

چگونه می‌توان فهمید حضور در یک زیست‏بوم برای محیط زیست خوب است؟ همانطور که در مقدمه بیان شد، رعایت اصول بوم‏گردی مهم است. سفر بوم‏گرد باید مسئولانه و از سر آگاهی باشد. فعالیت بوم‏گرد باید در راستای کمک به طبیعت و مردم بومی باشد. باید هدف بوم‏گرد تداوم سلامتی محیط زیست بومی باشد. رفاه مردم محلی باید مدنظر بوم‏گرد باشد. بوم‏گردان بایسته است به نیت کسب تجربه‌ای باکیفیت از گردشگری، بوم‏گردی را تجربه کنند.

ویژگی‏های یک اقامتگاه بوم‏گردی

به نظر شما چرا باید حضور در اقامتگاه بوم‏گردی مد نظر ما باشد؟ با توجه به آنچه در این یادداشت ذکر گردید؛ کاهش هزینه اقامت، کمک به اقتصاد محلی، آشنایی با خرده فرهنگ‏های میزبان، فرصت چشیدن طعم ناب غذاهای محلی، کمک به محیط زیست و کاهش آسیب به آن، اقامت در فضایی محلی و آشنایی با آن و اقامت در فضایی جمعی و فرصت تبادل اطلاعات و تجربیات از جمله دلایل اصلی برای حضور در یک اقامتگاه هستند. بوم‏گرد برای پر کردن اوقات فراغتش و کسب لذت از محیط زیست به سفر می‏پردازد.

ویژگی‏های یک اقامتگاه بوم‏گردی و استانداردهای آن چیزی است که توسط سازمان میراث فرهنگی تعریف می‏شود. بخشنامه‏های متعددی در این زمینه وجود دارد. توجه به طراحی بومی یکی از مهمترین این ویژگی‏هاست. اقامتگاه بوم‏گردی به عنوان نماینده‏ای از ویژگی‏های منطقه باید مطابق معماری سنتی طراحی شده باشند. بیشتر این نوع اقامتگاه‏ها خانه‏ها و بناهای قدیمی هستند که احیا و تجهیز شده‏اند تا مورد استفاده عموم مردم قرار گیرند.

یکی از بهترین کسانی که می‏توانند فرهنگ مقصد را به بوم‏گرد ارائه کند، میزبانان اقامتگاه هستند. اینان شایسته است با لباس محلی پاسخگوی سوالات بوم‏گردان باشند. طیف این سوالات بسیار گسترده است و مسایلی از حوزه فرهنگ تا معماری، از غذا تا حیات وحش، از بازارهای محلی تا آداب و رسوم را در بر می‏گیرد. میزبانان باید به تکریم و تامین خوراکی‏ها و نوشیدنی‏های محلی برای بوم‏گردان اهتمام بورزند. هر اقامتگاه خواسته یا ناخواسته مطبخی مملو از خوشمزه‏ها دارد.

بخش خوشمزه‏های هر اقامتگاه چیزی است که بسیاری را راهی این اماکن می‏کند. در طول اقامت در این اقامتگاه‏ها، خبری از غذاهای روتین رستوران‏ها نیست. در اینجا آشپزهای محلی برای بوم‏گردان نان محلی می‏پزند و غذای محلی برایشان آماده می‏کنند. بوم‏گرد فرصت دارد تا مانند مردم بومی صبحانه و ناهار و شام بخورد، از نوشیدنی‏های سنتی لذت ببرید و حتی با میان وعده‏ها و بعضاً دمنوش‏های دارویی آشنا شود. بوم‏گردان شیفته آشنایی با مواد غذایی اهالی بومی هستند.

در آغاز این یاددداشت به حفظ محیط زیست در اقامتگاه‏ها اشاراتی شد. یکی از کارهایی که باید در اقامتگاه‏های بوم‏گردی به عنوان بدیهی‏ترین اصل حفاظت از محیط زیست به آن توجه شود، مدیریت پسماند است. جداسازی زباله‏های قابل بازیافت و زباله های خشک و تَر از ویژگی‏های یک اقامتگاه مسئول در برابر محیط به‏شمار می‏رود. توجه به لوله کشی‏ها و شیرها، استفاده از سیستم‏های تصفیه مجدد آب و ... از کارهایی هستند که باید در این نوع اقامتگاه‏ها به صورت جدی به آنها توجه شود.

یک اقامتگاه بومگردی خوب جایی است که به شکل مصرف گاز و برق توجه دارد و حتی می‏تواند آنها را با انرژی‏های تجدید‏پذیر جایگزین کند. استفاده از پنل‏های خورشیدی توصیه می‏شود. دقت در چیدمان اقامتگاه و بخش‏های مختلف آن بسیار مهم است. بوم‏گرد باید دچار حظ بصری بشود. از کوچکترین چیزها در حیاط گرفته تا تزیینات مورد استفاده بر در و دیوارها و حتی وسایل پذیرایی باید نشانی از سنت و فرهنگ بومی داشته باشند. ایجاد حس حضور در فضایی محلی و بومی و حتی قدیمی ضروری است.

یکی از مسئولیت‏های اقامتگاه‏های بوم‏گردی نشان دادن آداب و رسوم محلی و بخش‏های از فرهنگ عامه است. موسیقی محلی، بازی‏های سنتی، کار نواها، باورهای اهالی در حوزه‏های مختلف، آیین‏های سور و سوگ همیشه مورد استقبال بوم‏گردان بوده و هست.

گشتی در اقامتگاه‏های بوم‏گردی کاشمر

واحدهای بوم‏گردی از دهه هشتاد به تدریج در ایران به‏وجود آمدند. مناطق گردشگرپذیر به صورت خودجوش واحدهایی را ایجاد کردند که نشانه‏هایی از جوامع محلی داشت و حال و هوای سنتی را برای مردم تداعی می‏کرد. این واحدها مانند امروز شناسنامه نداشتند و آن چنان نظارتی روی آنها نبود. با توجه به استقبال گردشگران، ضوابط تشکیل این واحدها توسط سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور تدوین و کسب و کارهای کوچکی در این زمینه شکل گرفت.

 حالا اقامتگاه‏های بوم‏گردی در بیشتر نقاط ایران اعم از شهر و روستا، فعالیت می‏کنند. روستاها و مناطق نمونه گردشگری، کویرها و مناطق جنگلی و همه روستاهای کشور که دارای جاذبه‏های تاریخی، فرهنگی و ... هستند، مکا‏ های مناسبی برای احداث اقامتگاه به‏شمار می‏روند. در کاشمر نیمه دوم دهه نود را باید نیمه توجه به این مهم دانست. اولین اقامتگاه در ریوش راه‏اندازی شد. هم اینک برابر اطلاعات نگارنده در این زمینه فعالیت‏های در روستاهای مختلف بخش مرکزی و کوهسرخ در جریان است.

در بخش مرکزی روستاهای قوژد و فروتقه و تربقان در این زمینه کارهای کردند. در بخش کوهسرخ هم سوای مورد رویش باید به اقامتگاه‏های کریز، طرق، ایور و نامق اشاره کرد. شنیده‏ها حاکی از افزوده شدن تعدادی دیگری به این مجموعه است. یقین این بضاعت در رونق گرفتن صنعت گردشگری و توجه به میراث فرهنگی در کاشمر موثر است.  در روی کاغذ این همه فرصتی برای بالندگی آبادی‏ها و جاهای دارای اقامتگاه بوم‏گردی است. باید این فرصت را پاس داشت.

اقامتگاه‏های بوم‏گردی در سطح کشور به سه درجه؛ یک، دو  سه دسته‏بندی می‌شوند. مبنای درجه بندی آنها، بر اساس امتیاز های کسب شده در ارزیابی توسط کارشناسان می‏باشد. امید این کارشناسان در کاشمر نیز در اسرع وقت اقامتگاه‏های دارای مجوز را درجه بندی نمایند. در باره اقامتگاه‏های می‏توان مطالب و موارد متعددی را مورد توجه قرار داد. نکته مهم از دید نگارنده حسب بازدیدها و شنیده‏ها، عدم آشنایی اهالی روستاها با اقامتگاه بوم‏گردی بود. در برخی از جاها برای یافتن آدرس به چند نفر مراجعه شد.

شایسته است مسئولان بوم‏گردی‏ها سلسله نشست‏های با اهالی و اعضای شورای اسلامی روستا و دهیاری داشته باشند. مسیرهای منتهی به این اقامتگاه‏ها بعضاً فاقد تابلوهای راهنمایی بود. در این اقامتگاه توجهی به معرفی روستا و جای استقرار اقامتگاه مشهود نبود. بایسته است در هر اقامتگاه اطلاعاتی در باره معماری بوم‏گردی، آداب و رسوم و محیط زیست و مسایلی از این قبیل به‏طور کتبی به بوم‏گردان ارائه شود. هنوز عوامل این اقامتگاه‏ها توجه چندانی به استفاده از لباس محلی ندارند.

به زودی در این نشریه در باره تک تک اقامتگاه‏ها با محوریت بوم‏گردی مطالبی ارائه خواهد شد. کاش شورای اسلامی و دهیاری هر روستای دارای بوم‏گردی به این موضوع به عنوان عاملی موثر در اشتغالزایی توجه بیشتری می‏کردند و پیگیر دغدغه‏های هر اقامتگاه بودند. و کاش تعداد بوم‏گردی‏ها در همین حد بماند و رقابتی میان آنان برای ارتقای خدمات ایجاد شود و در یک کلام بوم و طبیعت مورد توجه قرار بگیرد. گاهی زود دیر می‏شود، نشود روزی که این موارد صرفاً بدنبال تولید ثروت باشند.

 

 

 

 

 

مجموع رتبه (0)

0 از 5 ستاره

نظر خود را اضافه نمایید

ارسال نظر به عنوان مهمان

0

کاربرانی که در این گفتگو شرکت کرده اند

بار گذاری نظرات قدیمی تر
در خبر نامه وب سایت ما عضو شوید تا از تازه ترین خبرها و مطالب در ایمیل خود باخبر شوید.