صنایع دستی ؛ گوهری زوال ناپذیر

اخبار ترشیز
Typography

حمید ضیایی

 به مناسبت هفته صنایع دستی گفت و گویی دوستانه با یکی از فعالان حوزه‌ی صنایع دستی کاشمر داشتم ... آنچه در ادامه می‌خوانید گفت و گویی با آقای حسین پاکدل .

+حسین جان ، صنایع دستی را برای ما تعریف کن ؟

-              صنایع دستی به صنعتی گفته می شود که در آن اشیایی با متریال بومی تولید شود که دارای یک هویّت خاص باشد . البته اشیایی که در زندگی بشر کاربردی هستند .

+ پیشینه‌ی صنایع دستی به چه زمانی بر می گردد ؟

-              پیشینه‌ی صنایع دستی به قبل از انقلاب صنعتی بر می‌گردد . این یک تعریف جهانی است . تا قبل از این انقلاب هر چه تولید می شد به شیوه‌ی دستی بود ... این ها همه جزوی از صنایع دستی به حساب می‌آمده‌اند . بعد از ورود ماشین به چرخه‌ی تولید ، هویّت صنایع دستی از بین رفت .

+ چرا حالا صنایع دستی اهمیّت پیدا کرده ؟

-              ببینید! صنایع دستی جدای تعریف هایی که داشتم ، و کاربردش در زندگی روزمره انسان ؛ با اینکه چرا امروزه بسیار به آن نزدیک شده اند - که البته بحث تزیینی بودنش هست – درون خودش گوهری دارد به نام هویّت فرهنگی یک جامعه !

+ چرا این هویّت باید اهمیّت داشته باشد ؟

-              این ریشه‌ی هر جامعه‌ی بشری است ، شما در دنیایی که روز به روز در حال پیش رفت است نمی توانی هویّت داشته باشی . نقش هویّت بسیار کمرنگ می شود ... الآن چیزی تولید می‌شود و یک ساعت بعد پیش رفته ترش به بازار عرضه می‌شود . به طور مثال ما هنوز از 2500 سال تمدن هخامنشی صحبت می کنیم . افتخار می کنیم . این را تمام دنیا هم می‌داند . این نقش هویّت در جامعه است .

+ خب امروزه خیلی ها از صنایع دستی استفاده می کنند ... مثل همین « فِرَت » که جنبه تزیینی هم ندارد ! کاربردی است ! چرا جامعه به این سمت برگشته است ؟

-              این همان بحث هویّت است . امروز تمام دنیا به دنبال این هستند که یک ریشه‌ی مستقل داشته باشند . این در کشور ما هم اتفاق افتاده ... تا صنایع دستی اش را گسترش بدهد . جالب است بگویم که در سازمان یونسکو چیزی حدود 600 رشته از صنایع دستی دنیا ثبت شده که چیزی بالغ بر 400 تا 450 رشته اش مربوط به ایران است . این نشان دهنده‌ی تلاش صنعتگران ایرانی است و ارزشمند است : نکته دیگر اینکه در صنایع دستی آنچه بیش از هر چیز اهمیّت دارد فرم خاص آن است . و این فرم به پیشینه‌ی تاریخی و فرهنگی منطقه بر می گردد که داستان خودش را دارد .

+ تو معتقدی در پشت ساختار اشیاء دست ساز و یا نقش و نگارها تفکر یا داستانی وجود دارد ؟

-              دقیقاً ! شما وقتی به صنایع دستی در طول سالیان دراز نگاه کنید – مثلاً یک کاسه – شکل و کاربردش در همه جا یکی است ؛ اما وقتی همان کاسه را از گناباد تهیه کنید با نقش « خورشید خانم » مواجه می شوید ... این هم به خاطر آفتاب کویری آن منطقه است ...

+ پس زیست‌گاه تأثیر مستقیم روی صنایع دستی دارد ؟

-              صد در صد ! چیزی که روی فرهنگ و صنایع دستی تأثیر مستقیم دارد ، جفرافیاست .

+ پس در تولید یک اثر هنری یا دستی ، مذهب ، باور ، فرهنگ و جغرافیا دخیل است ؟

-              همه‌ی این ها به هم ربط دارد . به همین خاطر هم می شود هویّت یک جامعه را در صنایع دستی دید .

+ صنایع دستی اصیل کاشمر چه چیزهایی هستند ؟

-              کاشمر صنایع دستی شاخص مثلاً مثل اصفهان ، یزد ، شیراز و ... ندارد ... این واقعیت ماجراست ! ولی یک سری رشته ها دارد که در اکثر نقاط ایران دیده می شود ، مثل پارچه بافی و سفال گری ... این ها هم مشترک اند .

+ اگر امروز یک گردشگر وارد کاشمر بشود چه چیزی را به عنوان صنایع دستی و هویّت فرهنگی به او معرفی کنیم ؟

چیزی جز «فِرَت» نداریم . اگر روی همین رشته هم خوب کار شود می توان حرفی برای گفتن داشت .

+ فرت بافی را چه‌طور دیدی تا حالا ؟

-              زیاد جالب نیست ! چون هر کدام به صورت مستقل ، بدون آموزش و نظارت در حال کار کردن هستند .

+ وظیفه‌ی این نظارت و آموزش به عهده ی چه کسانی است ؟

-              اداره میراث فرهنگی ! البته با وجود مدیر جوان میراث فرهنگی کارهای مثبت خیلی انجام شده ! اما فکر می کنم بحث نظارت باید از بالاتر صورت بگیرد ... این مسأله را من تا حالا ندیدم . البته آمدند و دوره های آموزش بسته بندی صنایع دستی برگزار کردند ... ولی من از خودم می پرسم دقیقاً کدام صنایع دستی باید بسته بندی شود ؟

+ از گردشگری گفتی ! نظرت راجع به اقامتگاه های بومگردی چیست ؟

-              بومگردی در واقع ارائه یک پکیج گردشگری است . یکی بحث گردشگری و دیگری صنایع دستی . غذا و... هم جزو صنایع دستی به حساب می آیند ... تمام ساختار بومگردی سنتی است ؛ اما وقتی یک گردشگر را به یکی از اقامتگاه ها می بریم صاحب اقامتگاه با کت و شلوار می آید ! گردشگر به دنبال لباس سنتی هم می گردد ... به دنبال فردی است که لباس سنتی به تن داشته باشد . در کنار تمام این ها ایجاد کارگاه های کوچک تولیدی صنایع دستی هم تأثیر گذار است . همه این ها باید در کنار هم باشد ... تا جذاب باشد !

+ چرا تا حالا چنین طرحی انجام نشده ؟

-              برای اینکه هنوز درک درستی از موضوع گردشگری نیست . این ها باید جزو شروط کار در اقامتگاه باشد .

+ این شهر پتانسیل های زیادی دارد برای جذب توریست ... اما خیلی کمرنگ است ، این ضعف گریبان گیر کیست ؟

-              نمی شود فقط گفت میراث فرهنگی ... شهرداری هم در این حوزه باید ورود کند ... کوتاهی در عملکرد ها خیلی تأثیر گذار است . مثلاً چرا ما در کاشمر یک فروشگاه صنایع دستی نداریم ؟ چند بار همین موضوع را در جلسات مختلف مطرح کردم ... ولی خب ! اهمیّت داده نشده !

+ در حوزه آموزش تولید صنایع دستی چه طور بوده ؟

-              ببینید ! صنعتگر ما فرق صنایع دستی را با کاردستی نمی داند ... نتیجه‌ی این عدم آگاهی می شود تولید یک شیء به هویّت ... تمام انرژی اداره میراث فرهنگی هم صرف رشد همین فرد می شود ... تا کار دستی تولید کند .

+ حرف ها خیلی زیاد است و فرصت کم ! اجازه بده به عنوان سوال آخر بپرسم ... با توجه به حرفه‌ی تو در تولید ساز تار  و آشنایی با موسیقی که داری ... اخیراً خبری منتشر شد که سازمان میراث فرهنگی طرح شیوه‌ی ساختن و نواختن «دوتار» را برای ثبت به سازمان یونسکو فرستاده ؛ نظر تو در این مورد چیست ؟

-              دوتار علی رغم ساختار ساده اش ، پیچیدگی های خاص خودش را دارد ! با وجود دو سیم و هفت پرده ما با تکنیک نوازنده یک قطعه‌ی دلنشین می شنویم ... این خیلی ارزشمند است . بزرگانی چون استاد عثمان محمد پرست ( خوافی ) یا مرحوم ذوالفقار عسگریان داشتیم که به ماندگاری این ساز کمک کردند ! در کنار این‌ها شیوه ساخت سنتی این ساز هم دارای اهمیّت است ... تمام این ها جذاب هستند و ارزش ثبت شدن را دارند ... امیدوارم تمام سازهای فلکلور ایران ثبت جهانی شوند .

+ به عنوان کلام آخر ؟

-              من این را مستقیماً به مسئولینی می گویم که می توانند در زمینه رشد و سامان دهی صنایع دستی مؤثر باشند : اگر تمام مرزهای کشور را ببندید تنها صنعتی که می تواند روی پای خودش بماند صنایع دستی است . در شرایطی که ما هستیم حمایت از صنایع دستی و رشد این کار جزو کارهایی است که باید انجام شود .

از این فرصت ها باید استفاده کنیم تا پنجاه سال دیگر حرفی برای گفتن داشته باشیم

مجموع رتبه (0)

0 از 5 ستاره

نظر خود را اضافه نمایید

ارسال نظر به عنوان مهمان

0
  • هیچ نظری یافت نشد.
در خبر نامه وب سایت ما عضو شوید تا از تازه ترین خبرها و مطالب در ایمیل خود باخبر شوید.