حرمت موسپیدان و حقیقتی تلخ‏تر از کرونا

اخبار ترشیز
Typography

حمید فدافن

یک مقدمه کوتاه:

یقین در سطح شهر شاهد حضور افراد سالمند در گوشه و کنار شده‏ اید. برخی زنبیل به‏ دست عازم خرید یا برگشت به خانه هستند. برخی دست یکی از نوه ‏ها را گرفته و مشغول نوه‏ داری است. یکی گوشه پارک گذشته، نشسته رو به خیابان، گذشته را مرور می‏کند. یکی دغدغه انجام امور اداری فرزندان را دارد. بعضی هنوز شاغلند و غم نان دارند و با تمام وجود با درد معاش عجین هستند. بعضی هم در گوشه سرای سالمندان به رویش تدریجی گل‏ها در باغچه می ‏نگرند. برخی بیمارند. بعضی چشم به در دارند تا عزیزی از در، درآید و به لبخندی مهمانشان کند.

در روستاها اوضاع جالبتر است. سالمندان، ریش‏ سفید و معتمد محسوب می‏شوند و در صدر مجلس جای دارند.  هنوز در سپهر اقتصاد آبادی حرف اول را می‏زنند و دستی در کار کشاورزی و دامداری و صنایع دستی دارند. با این همه شهرستان دو سرای سالمندان دارد. سالمندی در کاشمر هم بسان کشور در حال رخ نمودن است. روزگاری جمعیتی جوان داشتیم. از جمله جوانترین شهرستان‏های استان بودیم. جمعیت کاشمر در حال گذر از میانسالی است. می‏شود حدس زد که تعداد سراهای سالمندان افزایش خواهند یافت. حتی در آینده، آبادی‏های بزرگ هم با افتخار از افتتاح این قبیل مراکز خبر خواهند داد.

ایران و بحران سالمندی:

شورای عالی انقلاب فرهنگی هم با ارائه گزارشی، میزان تولد کشور در پایان سال 98 که یک‌میلیون و 196 هزار و 134 نوزاد بوده را نمایانگر رشد جمعیت به کمتر از یک درصد می‌داند. به بیان دیگر کمترین میزان موالید طی 50 سال اخیر بر ما عارض شده است.  از سال 80 تا 94 افزایش موالید در حال رخ دادن بوده اما پس از سال 94 به علت خالی شدن توان درونی جمعیت، تعداد تولدها با شیب تقریباً تندی شروع به کاهش کرد. در سال 97 میزان موالید کشور نسبت به سال قبل با کاهش بیش از 8 درصدی مواجه شد. این امر در دو دهه اخیر بی‌سابقه است. کشور ما اکنون مرحله انتقال ساختار سنی از جوانی به سالخوردگی را تجربه می‌کند.

زنگ خطر سالمندی در ایران به صدا درآمده و نهادهای رسمی، وزیر و نیروهای درگیر با موضوع سالمندی نیز در این زمینه اخطارهایی داده‌اند. مطابق آمارهای وزارت کار در حال حاضر حدود هفت میلیون و ۴۱۴ هزار و ۹۱ نفر یعنی حدود  9.28  درصد جمعیت کشور را سالمندان تشکیل می‏دهند. در ۱۴۱۰ این رقم به 13 میلیون نفر (حدود 14 درصد جمعیت) و در ۱۴۳۰ به حدود ۳۰ میلیون نفر (حدود 31 درصد) خواهد رسید. در تعریف‌های عمومی به شکل تقویمی، به افراد بالای ۶۰ سال سالمند می‏گویند. در بازه سالمندی، یک گروه جوان بین سنین ۶۰ تا ۷۵ سال، میانسالان سالمند از ۷۵ تا ۹۰ سال و کهنسالان افراد با سن بالای ۹۰ را در بر می‌گیرد.

حدود ۱۰ هزار سالمند مجهول الهویه در کشور وجود دارد که عمدتاً از سوی خانواده‌های خود طرد شده‌اند و مسؤولیت نگهداری آنها بر عهده نهادهای حاکمیتی افتاده است. اين جمعيت با افزايش روزافزون سالمندي، فقر، فقدان تامين اجتماعي و تحول ساختاري خانواده‏ها روبه افزايش خواهند گذارد. سراهای سالمندان در سراسر کشور ظرفیت پذیرش ۱۵ هزار سالمند را دارند. اين تصور گوياي بحراني شدن بيشتر وضعيت سالمندان رها شده و بي‏خانماني خواهد شد كه نه در خانواده، نه در خانه سالمندان عمومي، جايي براي اسكان امن نخواهند داشت.

بد نیست بدانید؛ از ابلاغ سیاست‌های کلی جمعیت حدود 6 سال می‌گذرد اما دولت همواره به بهانه بار مالی، اجرای این سیاست‌ها را به تعویق می‌اندازد و این در حالی است که،  دولت در تازه‌ترین و عجیب‌ترین اقدام خود اعلام کرده «از این به بعد به موالید جدید یارانه پرداخت نمی‌کند، مگر اینکه وزارت تعاون و یا سازمان هدفمندی یارانه‌ها لزوم پرداخت آن را تشخیص بدهد». همه می‏دانیم 45هزار تومان یارانه مبلغ کمی برای یک نوزاد است اما از نظر روانی جنبه حمایتی دارد و دولت به وضوح عنوان کرده، همین حمایت ناچیز را هم از فرزندآوری نخواهد داشت.

 به زعم کارشناسان؛ مأموریت صندوق جمعیت سازمان ملل در جوامع تحدید نسل است و دولت روحانی با این مصوبه در خدمت اهداف این صندوق آیین‌نامه مصوب کرد. کما اینکه معاون امور زنان وی در دولت یازدهم نیز در جهت تحقق اهداف این صندوق با آن تفاهم‌نامه امضا کرد. گویا   صندوق بین‌المللی جمعیت در ایران و بعد از انقلاب، توانست با شناسایی دقیق دستگاه‌هایی که می‌توانستند به هر نحو در کاهش و انقطاع نسل به سیاست‌های این صندوق کمک کنند، گام بزرگ و مهمی را در کاهش نرخ رشد جمعیت ایران بردارد.  بانک جهانی، علاوه ‌بر تأمین مالی برنامه کنترل جمعیت در ایران، عامل مهمی در تشدید این برنامه داشته است.

گشتی در دریای مشکلات سالمندان:

یکی از تفاوت‌های جوانی و سالمندی این است که وقتی جوانیم آینده‌های مختلفی برای خود اختراع می‌کنیم؛ و وقتی پیر می‌شویم، گذشته‌های مختلفی برای دیگران!! با مدرن شدن جوامع، سالمندان نقش مهمی را که در جوامع پیشین بر عهده داشتند واگذار کرده‏اند. متاسفانه با گسترش علم و سلطه آن بر زندگی روزمره، هر لحظه از اهمیت تجربه و دانش مبتنی بر آن کاسته شده است. سالمندان در جوامع پیشین به عنوان خردمندترین و داناترین افراد مورد رجوع جوانان قرار می گرفتند، اکنون ایشان از سوی بعضی به عنوان افرادی بی‏اطلاع و ناآگاه مورد بی‏اعتنایی قرار می‏گیرند و  چه بسا ملاقات آنها نوعی اتلاف وقت تلقی شود.

سالمندان معمولاً از نظر اقتصادی فعال نیستند. اهمیت سالمندان در جوامعی که بر کار اقتصادی و سود آوری مالی تاکید افراطی می‏شود، به میزان چشمگیری کاسته شده است. با اهمیت یافتن مفهوم زندگی و گسترش انکار و فراموشی مرگ در زندگی روزمره، سالمندان به عنوان افرادی که مرگ را یادآوری می‏کنند بیش از پیش از جریان تعاملات اجتماعی حذف می‏شوند، به نحوی که جوانان و میانسالان رغبتی برای دیدار آنها ندارند و از آنها کناره می گیرند. متاسفانه در جوامع مدرن شاهدیم که؛ عقلانیت، علم، تخصصی شدن امور، سودآوری مالی، فرهنگ دنیوی و نظایر آن،سالمندان را از حیات اجتماعی طرد می‏کنند.

این وضعیت بر ذهنیت سالمندان تاثیر می‏گذارد. به نحوی که در بسیاری موارد آنها خود را انسان‏هایی کم اهمیت و کم خاصیت می‏دانند. بالاتر بودن امید به زندگی در بین زنان درصد زنان سالمند را بالاتر برده است. به دلیل پذیرش فاصله سنی زن از مرد برای ازدواج در ایران، در دوران سالمندی ما زنان سالمند سرپرست خانوار خواهیم داشت. طبق آمار 45 درصد از زنان سالمند بالای ۶۰ سال در کشور بدون همسر هستند. طبق نظر مرکز تحقیقات سالمندی، از بين سالمندان، ٩ درصد مردان  و ٤٩ درصد زنان، بدون همسر و تنها زندگی می‌کنند. زنان سالمند بدليل فوت همسر يا جدايي در سنين جوانتر، امكان ازدواج مجدد را كمتر از مردان دارند و در تنهايي بسر می‏برند.

به گفته شهلا خسروی، مشاور وزیر بهداشت، در 30 سال گذشته و به دنبال سیاست‌های کنترل جمعیت و نیز بالا رفتن سن ازدواج، نرخ باروری با شیب  تندی کاهش داشته است. «نرخ باروری در دهه 1355 تا 65 تا 6 فرزند به ازای هر زن هم رسیده بود ولی در حال حاض8/1 فرزند به ازای هر زن است. سیر پیر شدن در ایران نسبت به دنیا خیلی سریع‌تر است، درحالی‌که حدود 60 سال گذشته جمعیت دنیا  پنج سال پیر شده، جمعیت ما 10 سال پیرتر شده است.» در سال 1430 از هر سه نفر ایرانی یک نفر سالمند است. محمد اسماعیل اکبری، مشاور عالی وزیر بهداشت گفته است:« ایران در 30 سال آینده پیرترین کشور جهان خواهد بود!».

 او این موضوع را «تلخ‌تر از پاندمی کرونا» دانسته است. به تعبیر وی؛ «چه اتفاقی افتاده که با کوچک‌ترین رشد اقتصادی خوشحال می‌شویم، اما با تولد یک فرزند ایرانی نه، چگونه است که با یک واقعه نابسامان زلزله و سیل به هیجان دچار می‌شویم اما با کاهش 170 هزار تولد در طول یک سال اتفاقی نمی‌افتد.» سالمندی، آینده اکثریت جوانان و میانسالان است. مدرنیته، آینده اعضای جامعه را از آنها گرفته و تصویری ناپسند از آن ارائه کرده است. در جوامع پیشامدرن، انسان‏ها در آرزوی رسیدن به سالمندی و در اختیار گرفتن موقعیت «پیران حکیم و خردمند» بودند، ولی در جوامع مدرن انسان‏ها، سالمندی را دوره‏ای بی‏ثمر و ناگوار می‏دانند و از مواجهه با آن بیمناک‏اند.

چند پیشنهاد :

پیامدهای سالخوردگی بسیار سنگین است و تنها گروه سالمندان را در برنمی‌گیرد، بلکه اثرات سنگین‌تری را در نظام درمانی، اشتغال و سیاست‌های تأمین اجتماعی برجای می‌گذارد؛ اهمیت این مسئله به حدی است که باید بدون فوت وقت به آن پرداخته شود. مجلس باید بر دولت نظارت کند و مجمع تشخیص هم موظف است که تطبیق عملکرد دولت با برنامه را انجام بدهد. قوه قضائیه هم مکلف است، بر حسن اجرای قوانین نظارت کند. اگر وضعیت رشد جمعیت ایران به همین منوال پیش برود، کشور ما به یک خانه سالمندان بزرگ تبدیل خواهد شد.

لازمه افزایش نرخ باروری، رشد آمار ازدواج است. آمار ازدواج در کشور به مقدار قابل توجهی کاهش و سن ازدواج نیز افزایش پیدا کرده است. به ازای هر چهار ازدواج، یک طلاق و در استان‏های بزرگ مثل تهران و البرز به ازای هر سه ازدواج، یک طلاق اتفاق می‏افتد. طلاق باعث اضمحلال خانواده می‏شود. وقتی خانواده اضمحلال پیدا می‏کند، باروری اتفاق نمی‏افتد. اینها زنجیره‏های علت و معلولی هستند که به هم وصل هستند که در نهایت در کاهش رشد جمعیت، بسیار تاثیرگذار خواهد بود. علاوه بر کار فرهنگی و رسانه‏ای برای افزایش جمعیت، باید شرایط اقتصادی جامعه را هم بهبود بخشید تا خانواده‏ها به آینده اقتصادی شان، امید داشته باشند.

سیاست‌های کلی جمعیت یک سیاست بالادستی است و سی‌ام اردیبهشت 93 رهبر فرزانه انقلاب آن را به قوای سه‌گانه و مجمع تشخیص ابلاغ فرمودند. این 14 ماده، سیاست‌های کلی و خط‌مشی گذاری است، لذا این سند بالادستی باید به قانون و دستورالعمل تبدیل شود تا ضمن لازم‌الاجرا بودن، وظیفه هر دستگاهی مشخص باشد. این سیاست بنا بوده که از سال 1393 به بعد تصویب شود اما مجلس نهم و دهم کوتاهی کرده‌اند و بعد از 6 سال، هیچ قانون حمایتی در زمینه فرزندآوری نداریم. البته مصوبه‌ای هم شورای عالی انقلاب فرهنگی دارد که آن را هم رئیس دولت به‌طور کامل نادیده گرفته است.

جمعیت برای همه دولت‏ها و حکومت‏ها یک مفهوم حیاتی است. جامعه بدون جمعیت هیچ مفهومی نخواهد داشت. نه تنها تعداد جمعیت بلکه ترکیب، رشد و ساختار آن هم مهم است. اگر وضعیت رشد جمعیت کشور ما به همین منوال پیش برود، همانطور که در دوره‏هایی، نیاز به مدارس ابتدایی و مهدهای کودک بیش از هر چیزی در کشور احساس می‏شد، در آینده به سرای سالمندان بیشتری نیاز خواهیم داشت. امید مجلس یازدهم وضعیت اجرای دو سند مهم «سیاست‎‌های ابلاغی خانواده» و «سیاست‌های ابلاغی جمعیت» را پیگیری کند. دولت موظف بود موارد مندرج در این دو ابلاغیه را به کمک مجلس به قانون تبدیل کند. اتفاقی که هرگز نیفتاد.

اجرای سندهای بالادستی مورد اشاره یک ضرورت است. در کنار آن توجه به مقوله سالمندی و سیاستگذاری برای مقابله با بحران سالمندی چند بُعد مشخص دارد؛ بعد روانی و اجتماعی ماجرا سالمندی پویا را توصیه می‌کند. سالمندانی که از نهاد اجتماعی گسسته نمی‌شوند و در پیوستگی با جامعه و نهادهای شغلی درگیر می‌توانند به اثربخشی خود ادامه دهند. باید امکان آموزش و حضور ایشان در عرصه‌های مدنی را فراهم کرد. در واقع نهادهای مدنی می‌توانند به قوت و فراغت سالمندان پویاتر شوند. با در نظر گرفتن شاخص‌های سلامت و نیازهای زیستی در سنین سالمندی می‌توان سلامت سالمندان را در آینده بالا برد.

طبیعی است که اگر سالم زیستن و تشویق فعالیت‌های ورزشی از سنین پایین‌تر مدنظر قرار گیرد، با یک برنامه‌ریزی هدفمند می‌توان سالمندانی سالم داشت. یکی از روش‌های کاهش بحران سالمندی در آینده نزدیک می‌تواند این موضوع باشد. سلامت سالمندان یکی از روش‌های ارتقای حس سعادت ایشان خواهد بود. رضایت از زندگی، می‌تواند تنها با افزایش حس سعادت از طریق لذت بردن از دوران پیری محقق شود. بخش زیادی از برنامه‌ریزی برای این مهم از طریق حمایت‌ها و برنامه‌های دولتی هدفمند محقق خواهد شد. امید دیار ما شاهد گسترش سراهای سالمندان نباشد، امید کانون‏های خانواده گرم باشد و حواسمان به ریش‏سپیدان و گیس‏سفیدان باشد. آمین.

 

 

مجموع رتبه (0)

0 از 5 ستاره

نظر خود را اضافه نمایید

ارسال نظر به عنوان مهمان

0
  • هیچ نظری یافت نشد.
در خبر نامه وب سایت ما عضو شوید تا از تازه ترین خبرها و مطالب در ایمیل خود باخبر شوید.