گامی کوتاه در حیاط خلوت گنج و گنج‏ یابی

اخبار ترشیز
Typography

حمیدرضا بی تقصیر 

بعضی وقت‏ها می‏ شنویم که فلان شخص در بهمان آبادی یا محله، گنج یافته و ثروتمند شده است! می‏دانید که برخی از ما در محافلی که داریم دوست داریم در باره راه‏های ثروتمند شدن افراد، صحبت کنیم. در بعض موارد تاکید داریم که فلانی آهی در بساط نداشته ولی خوش‏ شانس بوده و در باغ یا مزرعه ‏اش، بیلش به کوزه اشرفی خورده و با فروش آنها سری تو سرها در آورده است.

هر کدام از ما داستان و حکایتی این چنینی در باره بعضی از افراد دور و نزدیک شنیده ‏ایم.

در کنار این شنیده ‏ها، شنیده ‏ایم که فلان صحرا، قلعه، تپه و یا سرای قدیمی و کوه و سازه دارای گنج است، عده ‏ای در وسوسه یافتن گنج و طی کردن یک شبه مسیر ثروتمند شدن، دربدر یافتن دفینه‏ ها و گنجینه‏ های احتمالی در جاهای مختلف می‏ شوند. به همین خاطر در جوار و حاشیه و بطن بعض جاها شاهد آثار کاووش برای گنج  آن هم به صورت غیر علمی هستیم. بعضی اسیر تب یافتن گنج هستند. برای گنج یافتن به هر دری می ‏زنند. کافی است شایعه ‏ای باشد که در فلان نقطه دفینه‏ ای و گنجینه‏ا ی است.

فرد مورد نظر تنها یا با یاری شروع به نقشه کشیدن می‏کنند، ابتداء باید تجهیزات تهیه کنند. در اطراف ما به طور مرئی و نامرئی فروش انواع فلزیاب و گنج‏یاب جریان دارد. هر از گاه تبلیغاتش را بر دیوارها می‏بینید. در شبکه‏های اجتماعی و ماهواره و اینترنت نیز تبلیغات این قبیله تجهیزات شایع است. دستگاه تهیه می‏شود و در ساعت و زمان مناسب فرد یا افراد دوستدار گنج در نقطه مورد نظر حاضر و شروع به حفاری غیر مجاز می‏کنند. صد البته که هر گنج، نقشه‏ای دارد.

این نقشه‏ها هم خرید و فروش می‏شود. به زعم نگارنده سه دلیل برای وجود گنج در یک نقطه وجود دارد، یا جوینده گنج حسب باورش به دنبال گنج در یک مکان خاص هست، یا برابر شایعات اقدام به این کار می‏کند و یا دارای یک نسخه گنج می‏باشد. بگذارید اینگونه بنویسم که وجود یک قلعه در یک نقطه و تاریخی بودن آن به اندازه کافی برای این پندار که «نکند اینجا گنج داشته باشد»، کافی است. فرد جوینده تنها یا با افرادی شروع به بررسی مکان کرده و برابر امکانات و تجهیزاتش کارهایی می‏کند.

حفاری‏های او و یارانش ناشیانه و غیرعلمی و بی‏تعارف غیرمجاز است. در عمل به حریم یک اثر تاریخی و یحتمل ملی تجاوز کرده است. باور وی از گنج هم جالب است. گنج از دید ایشان در وهله اول مسکوکات و طلا و فلزهای قیمتی  در وهله دوم مجسمه و اشیای عتیقه است، چه بسا به امید یافتن این موارد، باعث از بین رفتن یک سازه تاریخی و موثر در رشد صنعت گردشگری منطقه شود. این تخریب کلیت یک مجموعه را از بین می‏برد. وجود شایعات ریز و درشت در باره وجود گنج در یک محل، به اندازه کافی وسوسه‏کننده است.

جوینده شایعات را تجزیه و تحلیل می‏کنند و در یک موقعیت مناسب اقدام به حفاری غیر مجاز می‏کنند. البته باید بدانید که بعض حفاری‏ها مدت‏ها طول می‏کشد. این طور نیست که جوینده خود یا سایرین یک شب وقت بگذارند و صبح به مقصودشان برسند. لذا بر تن یک تپه تاریخی و یا حاشیه یک قلعه و عمق یک غار و حاشیه یک کوه و هر جایی که احتمال گنج هست شاهد انواع حفره‏ها و نقب‏ها هستیم. بعضی مدت‏ها به حفاری مشغول می‏شوند و سعی می‏کنند حضورشان در یک منطقه شک‏برانگیز نباشد.

این تیپ جویندگان بیشتر افرادی هستند که به زعم خود یک نقشه گنج موثق دارند و با کلی تمهیدات و تجهیزات و نیروی انسانی به کار مشغول می‏شوند. این قبیل افراد برای تهیه یک نقشه موثق هزینه‏ها می‏کنند. این که این قبیل نسخه‏های گنج‏یابی چقدر اصالت دارند بر نگارنده عیان نیست، ولی هر چه هست در بین این قبیل افراد خواهان بسیار دارند و برای تهیه‏اش تلاش می‏کنند. جایی خواندم؛ « گاهی ماموران دولتی مالیات‌هایی که از مردم می‌گرفتند را در غاری در دل کوه یا دالانی در زیر زمین مخفی می‌کردند.

گاهی هم راهزن‌ها غنیمت‌های‌شان را در این فضاها پنهان می‌کردند، نقشه گنج را همین آدم‌ها تهیه می‌کردند. تا اگر در سفرهای پرخطرشان آسیب دیدند فرزندان یا دیگرانی باشند که به این اموال دسترسی پیدا کنند. آنها با نشانه‌های پیچیده‌ای که فقط خودشان از آن سر در می‌آوردند، آدرس جایی که اموال‌شان را پنهان می‌کردند، را بر روی پوست یا پارچه یا طومار ثبت می‏کردند». یادمان باشد که قدیم‌ها بانک و صندوق امانات و گاوصندوق نبود، خزانه هم فقط برای اموال شاهان و درباریان بود.

 افرادی که متولی دفن یا مخفی کردن یک گنج و دفینه بودند سعی داشتند محلی را انتخاب کنند که امکان تغییرات طبیعی در محدوده آن کم باشد. به باور گنج‏یاب‏ها، گنج‌ها بیشتر در نزدیکی یک تک درخت یا سنگ بزرگ یا شکاف بین دو کوه قرار دارند. به باور آنان؛ در محل‌هایی مثل قلعه یا کوه‌هایی که نشانه‌های خاصی دارند، یا نشانه‌های طبیعی که کمتر دچار تغییر می‌شدند گنج وجود دارد. شنیدم که هر نوع نسخه‏ای نامی دارد و نسخه وزیری بهترین نسخه‏هاست، آن هم به این دلیل که توسط یک وزیر تهیه شده است.

تعجب نکنید. به باور اینان یک وزیر در راستای خدمت به مخدومش ، گنج او را و یا خزانه او را در یک نقطه خاص دفن و نقشه آن را به رمز تهیه می‏کند. قصد بر آن است که بعد از برگشت از جنگ و یا پیروزی در مقابل حمله دشمن، به سر وقت آن بروند. ولی به عللی مثلا شکست خوردن و یا مردن، کسی به سر وقت این گنج نمی‏آید و نسخه و نقشه گنج در بازی روزگار خرید و فروش شده و دست به دست می‏شود تا یک گنج‏یاب مسلط به رموز، بتواند آن را بیابد.

یک نکته جالب تلاش گنج‏یاب‏ها بر اساس نقوش و اشکال جغرافیایی است. مثلاً در یک منطقه کوهستانی وضعیت یک صخره دلالت بر وجود گنج و دفینه‏ای در همان نزدیکی دارد. یا  در یک سازه تاریخی و باستانی وضعیت بعض نقاط دلالت بر وجود ارگ و حاکم‏نشین و بازار و خزانه دارد. اینان سخت پیگیر یافتن نقوش و ردپاها و علایم خاص برای رسیدن به دفینه و گنجینه هستند. از دید اینان باید به عمر درختان اطراف غارها و بناهای تاریخی دقت کرد. باید سنگ‏ها را بررسی کرد و جهت‏ها را یافت.

نکته جالب در دنیای جویندگان گنج  این است که آنها با ذهنی مسخ شده و قوه تخیلی نسبتاً قوی به مشاهده شرایط طبیعی منطقه پرداخته و در ذهن خود تصاویری از این شرایط خلق می‏کنند. آنها با تصویرسازی ذهنی خود از مجموعه طبیعی سنگ‏ها و صخره‏ها به نقوش خیالی می‏رسند. برخی از افراد سودجو نیز با دامن زدن به این عطش گنج‏یابی و بر پایه سادگی افراد فوق، برای خود منبع درآمدی بسیار خوب درست کرده و با فروش و گاه ایجاد نشانه‏های این چنینی، از افراد ساده لوح مبالغ کلانی می‏گیرند.

واضح و مبرهن است که؛ به هیچ عنوان بر اساس علائم تخیلی نمی‏توان به وجود آثار باستانی به نیت یافتن گنج در منطقه‏ای خاص پی برد. باستان‏شناسان به کمک آنالیز اطلاعات موجود در منطقه که می‏تواند شامل تصویر‏برداری هوائی، ایجاد گمانه آزمایشی، بررسی متون تاریخی، بررسی نوع پوشش گیاهی منطقه و مطالعه آثار و عوارض سطحی زمین باشد، درباره وجود احتمالی آثار باستانی در یک محل بحث کرده و نتیجه بگیرند. این همه در بضاعت یک جوینده گنج نیست.

توجه این قبیل افراد به آثار طبیعی و عوارض سطح زمین در نوع خود جالب است. اینان در طبیعت در جاهایی که حدس می‏زنند، به دنبال نقوش هندسی همچون مثلث و دایره و مربع  هستند تا بر اساس وجود آنها به محل احتمالی گنجی که در ذهن و خیال دارند، برسند. اصولاً عوارض سطحی زمین به هیچ عنوان در طول سال‏های متمادی ثابت نبوده و بر اساس عوامل مختلفی از قبیل؛ باد، باران، عبور انسان و حیوانات و فرسایش در حال تغییر بوده است.

 سطح زمین یک منطقه نمی‏تواند از گذشته تا امروز به شکل مشابه باقی‏مانده باشد تا فرد یا افرادی با تفسیر نقوش هندسی داخل آن به وجود احتمالی گنج پی ببرند. یک بارندگی یا وزش شدید باد، عوارض سطحی را تغییر شکل می‏دهد و باعث خلق اشکال جدید می‏شود. گورستان‏ها و مقبره‏ها از جمله جاهای مورد علاقه جویندگان گنج است. این باور است که ایرانیان قدیم و یا اقوامی که در ایران بودند، وقت تدفین عزیزانشان و پادشاه و بزرگانشان، ابزار و جواهرات و اشیایی را با وی دفن می‏کردند.

در دنیای گنج‏یابان، سنگ‏نگاره‏ها بسیار مهم هستند. آنها به زعم خود، با شناسائی و کشف نقوش روی سنگ‏ها و صخره به گنج خواهند رسید. بد نیست بدانید به طور کلی سنگ‏نگاره‏ها در دو گروه کلی رسمی و غیررسمی تقسیم می‏شوند. سنگ‏نگاره‏های رسمی از سوی پادشاهان و یا حاکمان محلی برای ابلاغ فرامین، ایجاد یادمان و مواردی از این دست استفاده می‏شد. سنگ‏نگاره‏های غیررسمی نیز عموماً به وسیله خراش دادن سنگ‏ها و صخره‏های طبیعی توسط انسان شکل می‏گیرند.

 سنگ‏نگاره‏های غیررسمی طیف وسیعی از از آثار پیش از تاریخی تا نقوش مربوط به دوران معاصر را شامل می‏شوند. شناسائی نقوش قدیمی در این گروه کار دشواری است. این نقوش تاریخی توسط انسان‏های باستانی برای تصویرسازی و گاه بر پایه اعتقادات مذهبی و ترسیم شکار شکل گرفته است. نقوش جدیدتر نیز توسط چوپانان و رهگذران ایجاد شده‏اند. در سراسر تاریخ باستان شناسی در ایران و سایر نقاط جهان هیچ ارتباطی بین این نقوش و گنج های تخیلی وجود ندارد.

بعض جویندگان گنج یافتن ساروج را نشانه‏ای برای نیل به گنج می‏دانند. از منظر علمی ساروچ نوعی ملاط است که از ترکیب آهک، خاک رس، نوعی نی، سفیده تخم مرغ و خاکستر و ماسه ساخته می‏شود و عموماً نقش عایق را داشته و در ساخت سدها، آب بندها، حمام و  آب انبارها استفاده می‏شد. اصولاً تولید آن زمان‏بر بوده و ارتباطی با گنج ندارد. بر خلاف تصور گنج‏یابان، ساروج هیچ ارتباطی با گنج و دفینه نداشته و نشانه وجود تاسیسات آبی و سازه های مرتبط با آب است. ولی افسوس که جویندگان مورد اشاره این باور را ندارند.

ذکر یک نکته در بحث تهیه نسخه گنج و نقشه دفینه خالی از لطف نیست. یک فرد سودجو می‏توان یک نقشه و نسخه را به چندین جوینده گنج بفروشد. این فروشندگان یا دعانویس هستند و یا افرادی هستند که مدع یکشف نسخه از اسناد تاریخی و کتاب‏های قدیمی هستند. در این میان دعانویسان درآمدهای نجومی دارند. اینان با آن خط خاصی که دارند به رمز خطوطی ترسیم و نقشه‏مانندی را رسم کرده و جملات و اعدادی نوشته و به متقاضی در برابر وجهی قابل توجه تحویل می‏دهند.

حتی در مواردی مشاهده شده که دعانویس مدعی شده که با اوراد و طلسماتی می‏توان زمین و قبرستان و قلعه و جایی که قرار است مثلاً گنجی یافت شود، طلسم کند تا کسی یا کسانی متوجه بساط پرسروصدای گنج‏یابی نشوند. این هم نوعی راه کسب درآمد است. افرادی که مدعی یافتن نسخ مربوط به گنج از اسناد تاریخی و کتاب‏های کهن هستند نیز درآمد بالایی دارند. بسیاری از اینان مدعی هستند که کتابی موسوم به « طلسمات ابن سلیمان» دارند و بر اساس آن برای گنج‏های هر منطقه نسخه‏ای ارائه می‏کنند.

ذکر این نکته هم خالی از لطف نیست که جویندگان گنج باورهای خاصی دارند. مثلاً ؛« وقتی چند نفر سراغ گنج بروند، اگر دل‌شان صاف نباشد یا از اول در فکر کلاه‌برداری از شریک‌شان باشند، مال خودش را نشان نمی‌دهد و به هر دلیلی نمی‌توانند مال را پیدا کنند. اگر هم پیدا کنند قتل و غارت اتفاق می‌افتد، یا بحث‌های خانوادگی پیش می‌آید». اصطلاحات اهالی این حرفه هم در نوع خود جالب توجه است. جای در این باره از قول یکی از ایشان خواندم؛ ««به گنج می‌گوییم مال‌، ما از روی ادبیات آدم‌ها می‌توانیم بفهمیم چقدر به کار آشنا هستند.

 کسی که می‌آید، می‌گوید گنج پیدا کردم یا جنس زیر خاکی دارم یا مامور است یا تازه کار و کلاهبردار. به اشیایی که مربوط به دوره بعد از اسلام هستند، می‌گوییم امامی، ریز مال بیشتر زیورآلات و اشیا کوچک مثل مهره‌های گبری هستند. درشت مال، اشیایی مثل مجسمه و ظرف و آتشدان و اشیای بزرگ‌تر. ضربه یک و ضربه دو را در مورد سکه‌ها به کار می‌بریم، ضربه یک به سکه‌های اصل و ضربه دو به سکه‌های تقلبی که اخیراً ضرب شده‌اند، می‌گوییم.»

بحث تلاش برای یافتن گنج ربطی به امروز و دیروز و فردا ندارد. از گذشته‏های دور این مهم بوده و هست و خواهد بود. نقل است از دوره صفویه بحث یافتن گنج شایع شده است. با این همه باید هر دفینه و گنجینه و گنج را میراث فرهنگی کشور بدانیم. برای این موضوع هم باید فرهنگ‏سازی کرد. قوانین در این باره روشن است. کاش انجمن‏های میراث فرهنگی در هر روستا و کلیت شهرستان فعال شوند و در این حوزه بیش از پیش فرهنگ‏سازی بکنند. امید شاهد اهتمام بیشتر برای توجه به تاریخ و میراث فرهنگی منطقه باشیم. آمین.

 

 

مجموع رتبه (0)

0 از 5 ستاره

نظر خود را اضافه نمایید

ارسال نظر به عنوان مهمان

0
  • هیچ نظری یافت نشد.
در خبر نامه وب سایت ما عضو شوید تا از تازه ترین خبرها و مطالب در ایمیل خود باخبر شوید.