یک قجمه انگور از تاکستان های کاشمر

اخبار ترشیز
Typography

حمیدضیایی

سایه ی تاک و سرو، از دیرباز بر سر ترشیز سایه افکن بوده است. هم دوش تاریخ این دیار ریشه دوانده و از همین روست که از زندگی ترشیزیان جدایی ناپذیر است. هر کجا نام ترشیز می آید بلادرنگ سرو و تاک رخ می نمایانند. اما تاک، سایه اش نه تنها در این دیار، که در ادبیات این سرزمین گسترده است.

چنان که به قول دکتر حامد خاتمی پور: _اگر انگور و اسباب و آلات و اصطلاحاتش را از میراث ادبی مان بگیریم، چیزی جز پیکری نحیف و نزار و محتضر باقی می ماند؟_این ادعایی است درست. چرا که از دیرباز، انگور، رز، عنب، و... ابزاری بوده اند در دستان شاعرانی چون مولوی و سعدی و حافظ و صائب و... که به بهترین نحو از آن سود جسته اند. هرگاه کنایتی در میان بوده، می شده: ام الخبائث و هرگاه که یار رخ می نمایانده و چهره نشان می داده می شده دختر رز! «دوستان دختر رز توبه ز مستوری کرد»/حافظ/. این بنت العنب با تاریخ ادبیات ما چه ها که نکرده است و تا به امروز نیز ادامه یافته است؛ چنان که شاعر دیارمان می گوید:« که تاک دایه ی ما هست و بوده نسل به نسل»/ع.ا.داوری/

اما تاریخ انگور به ازل برمی گردد و تا ابد بماناد. ریشه این میوه را در بهشت دانسته اند:« در خبر است که آدم و حوا، اول چیزی که تناول کردند انگور بود، لاجرم در عیش و نشاط افتادند و آخر آنچه خوردند گندم است./دهخدا، ذیل انگور/». آنچه از این حکایت بر می آید نشاط انگیزی و روح فزایی است. به گمان از همین روست که این میوه را هم بهشتی دانسته اند و بیراه نمی تواند باشد.

به فرح بخشی انگور در احادیث و روایات اسلامی نیز اشارتی رفته است: از امام رضا (ع) نقل است که اولین خاصیت انگور را بر طرف کردن آثار افسردگی و ایجاد روحیه ی شادابی بیان فرموده اند. همچنین از امام محمد باقر (ع) نیز نقل است: چهار میوه از میوه های بهشتی هستند: انگور، رطب، انار، و سیب.

از نشاط انگیزی انگور بسیار سخن رفته است و در همین راستا از امام جعفرصادق نقل است که فرموده اند: «وقتی حضرت نوح به خاطر طوفانی شدن دریا، گرفتار ناراحتی و غصه شد، خداوند به او الهام کرد که انگور سیاه بخورد تا غم و اندوهِ او برطرف شود». تمام این ها می تواند سندی بر حکایت نشاط انگیزی انگور باشد و این نشاط را می توان در دیاری که انگور در آن دست می دهد احساس کرد. مخصوصاً در فصل انگور که همه به کار انگور سرگرمند!

از انگور نیز در قرآن مجید سخن رفته است. از این میوه با عنوان مفرد «عنب» و جمع «اعناب» یاد شده است.

 غیر از ترشیز شهرهای دیگری از ایران نیز هستند که دغدغه ی انگور داشته اند و به کار کشت و داشت این میوه ی بهشتی پرداخته اند. انواع انگور را نظامی سمرقندی در چهارمقاله، صفحه ی پنجاه، به تصحیح علامه ی قزوینی، به اهتمام دکتر معین، صد و بیست نوع ذکر کرده است که هر یک از دیگری لطیف تر و لذیذتر است. علامه ی دهخدا نیز در ذیل انگور آورده: «این میوه از قدیمترین روزگار در ایران وجود داشته و دارای انواع مختلف بوده است. چنانکه آذربایجان و قزوین هر یک هشتادنوع انگور دارد.»

این میوه تنها در ایران کشت و داشت نداشته و در سرزمین فلسطین نیز وجود دارد. چنانکه در «قاموس کتاب مقدس» آمده است:«زمین و آب و هوای فلسطین با تاک کمال موافقت را داشته و دارد و انگورِ آنجا از جمله میوه های نیک و مقبول است».

از ترشیز دور افتادم و سخن انگور آن قدر شیرین است که به درازا کشید.

در ترشیز نیز انگور یکی از محصولات مهم کشاورزی محسوب می شود. چنانکه از آغاز فصل، مردمش با غوره و آبغوره و انگور و شیره و کشمش و مویز(گِلهَ)اش آموخته اند و سفره ها را رنگین می کنند.

فصل انگور که می رسد زنان و مردان ترشیز دوشادوش هم به خوشه چینی می پردازند و در گرمای سوزان تابستان دست هاشان به تاک و میم ساییده می شود. بوی انگور از کوچه باغ های این دیار به کوچه پس کوچه های شهر می رسد و کام مردم بدین میوه ی بهشتی شیرین می شود. خوشه چینی خود یکی از جاذبه های گردشگری است که می تواند علاقه مندان بسیاری را به این دیار فراخواند. در این فصل مردم دغدغه ای جز انگور واکنی(باز کردن: چیدن) ندارند و هر کجا باشی سخن از همین کار به میان می آید. یکی از مهم ترین و جذاب ترین قسمت انگور، شیره گرفتن است که می تواند برای گردشگر جذاب باشد. البته شیره ساختن به شیوه ی سنتی! چرا که هنگام آبگیری انگور بر این باورند که زن و مرد ناپاک نباید انگور را لگد کنند. یکی از لازمه های شیره ساختن لگد کردن انگور است که برای این کار پاکی مرد و زن ملاک است و اگر مرد و زنی ناپاک این کار را بکنند شیره برمی گردد(باور عامیانه مردم کاشمر/نگارنده). برگشتن شیره:_تلخ یا ترش شدن را می گویند_ در هنگام جوشاندن شیره نیز بر همین باورند که نباید نظر ناپاک به آب انگور بیفتد(باور عامیانه) این باورها را که در حال جمع آوری هستم در جای خود حائز اهمیت است. همین باور که نباید چشم ناپاک به آب انگور بیفتد در هنگام اضافه کردن خاک به آب انگور نیز صدق می کند و باید مراقب این موضوع نیز باشند.

 خاک شیره:

یکی از مواد تشکیل دهنده ی شیره انگور خاک است. این خاک باید پاک، کهنه، و تمیز باشد که به مرور زمان املاح مضرش را از دست داده و در گذار از باد و باران و برف به رنگ سفید در آمده باشد. این خاک را معمولاً از بیابان یا پی خانه های قدیمی که از عمرشان 200 سال گذشته است از عمق 3 تا 5 متری تأمین می کنند. در اصطلاح می گویند:_ خاکی که بر آن موش ندویده باشد_

 خواص شیره انگور:

از خواص شیره ی انگور عموماً مردم آگاهی دارند و از دیرباز شربت شیره در این دیار مصرف می شده و می شود. شیره ی انگور دارای طبیعتی گرم و تر است و سرشار از ویتامین های آ، ب، و ث است و همچنین ضدنفخ، خونساز و در تقویت بنیه ی انسان بسیار مؤثر است.

  انواع انگور در ترشیز:

انگورهایی که در این منطقه به عمل می آیند عبارتند از: عسکری، پیکامی(پیکانی)، رِزقی، ریش بابا، لعل، پیش رس، دیوانه، سبزک، شرابی، سورقی.

 کشمش:

شیوه ی خشک کردن انگور به نوبه ی خود جذاب است و باید خود به چشم دید و در بیان نمی توان لذت تماشا را توصیف کرد. اما نکته جالب توجه در این کار این است که انگور را در مایعی که در اصطلاح عامیانه به آن «آبِ شِغار» می گویند فرو می برند و پس از آن به مدت 12 روز روی سیم هایی که از قبل تعبیه کرده اند آویزان می کنند تا خشک و تبدیل به کشمش شود.

 

در پایان نگارنده امیدوارم که این رشته کشاورزی تا همیشه بماناد و سایه ی سبزش همواره بر سر دیار ترشیز باشد و تاکستان های این دیار پربرکت ماناد.

 

مریزاد دستی که انگور چید

بماناد پایی که آن را فشرد

مجموع رتبه (0)

0 از 5 ستاره

نظر خود را اضافه نمایید

ارسال نظر به عنوان مهمان

0
  • هیچ نظری یافت نشد.
در خبر نامه وب سایت ما عضو شوید تا از تازه ترین خبرها و مطالب در ایمیل خود باخبر شوید.