خدا را شکر؛ کاشمر تهی است از زیرآب‏ زن!

اخبار ترشیز
Typography

زیرآب‏ زدن، زیرآب‏ خوردن و از جمله افعال و ترکیباتی هستند که می ‏شود با «زیرآب»، ساخت. این ترکیبات در محاوره میان کارمندان ایران پر کاربرد است. بخش عمده‌ای از صحبت میان کارمندان یک اداره روایت ‏های متفاوتی از زیرآب زدن اشخاص یا زیرآب خوردن افرادی دیگر است.

برخی از دید بعضی کارشان زیرآب‏ زدن است. زیرآب‏ زنها تخصص خاصی در کاه کردن کوه و کوه کردن کاه به نفع خود و به ضرر سایرین دارند. کافی است کمی به حافظه فشار بیاوریم. یقین خاطره و موضوعی در این باره به یاد خواهید آورد. حداقل این است که از سایرین در این باره چیزهایی پر سوز و گداز شنیده ‏ایم.

 این پدیده فی ‏نفسه زشت و ناپسند است. ولی برای بعضی راهی برای ارتقاء و پیشرفت مادی و کسب جایگاه ‏های بالاست. البته این راه منوط به زیرپا گذاشتن حقوق دیگران است. واضح و مبرهن است که همه خود را از این پدیده زشت مبرا می‏ دانند. جالب است که آمران و عاملان به این اصطلاح، ریاکارانه بر علیه این موضوع ساعت‏ها سخنرانی می‏ کنند. شکر خدا در کاشمر این پدیده محسوس نیست. موارد اندک هم به لطف راهبری داهیانه مدیران و با تدبیر مسئولان ارشد شهرستان روز به روز کمرنگ‏ تر از قبل می‏ شود. بابت نبود این پدیده زشت در سطح ادارات و سازمان‏ها کمال امتنان را از مسئولان ذیربط داریم!

 نگاهی به مفهوم زیرآب‏زنی

مفهوم زیرآب، در خانه‏های قدیمی تا كمتر از صد سال پیش كه لوله كشی آب تصفیه شده نبود، معنی داشت. زیرآب در انتهای مخزن آب خانه‏ها بوده كه برای خالی كردن آب، آن را باز می‏كردند. این زیرآب به چاه راه داشت. روش باز كردن زیرآب این بود كه كسی درون حوض می‏رفت و زیرآب را باز می‏كرد تا لجن ته حوض از زیرآب به چاه برود و آب پاكیزه شود. در همان زمان وقتی با كسی دشمنی داشتند. برای اینكه به او ضربه بزنند زیرآب حوض خانه‏اش را باز می‏كردند تا همه آب تمیزی را كه در حوض دارد از دست بدهد. صاحب خانه خیلی ناراحت می‏شد چون بی‏آب می‏ماند.آن وقت این فرد آزرده می‏گفت: «زیرآبم را زده‏اند».

البته اصطلاح زیرآب‏زنی، از منظر معنا در کسوت تعابیر دیگری سابقه‌ای طولانی دارد. شیخ اجل سعدی در گلستان روایتی از زیرآبی رفتن دارد! در باب سیرت پادشاهان در باب اول گلستان شاهدیم که یکی از دوستان سعدی که صاحب کمالات هم هست، در پیشگاه او شکوه می‌کند، تا سعدی برای ورود او به دستگاه حکومت پادرمیانی کند. سعدی به او نهیب می‏زند که در آنجا «متعندان در کمین‌اند و حسودان گوشه نشین» اما اصرار دوست او راه را برای او باز می‌کند. سعدی در اینجا می‌گوید: «حکایت آن روباه مناسب حال توست که دیدندش گریزان و بی خویشتن افتان و خیزان کسی گفتش چه آفت است که موجب مخافت است.

 گفتا شنیده‌ام که شتر را به سخره می‌گیرند. گفت ای سفیه شتر را با تو چه مناسبت است و ترا به او چه مشابهت! گفت؛ خاموش که اگر حسودان به غرض گویند شترست و گرفتار آیم که را غم تخلیص من دارد تا تفتیش حال من کند؟» بدگویی و زیرآب زنی در حدی است که اگر مخالفان شما به پیشگاه روسا شما را شتر دانستند بنا به روایت سعدی باید «گریزان شوید و بی خویشتن افتان و خیزان» ! گشتی در متون کهن نشان می‏دهد بحث نفاق و سعایت و دورویی و تظاهر و چاپلوسی در ادوار محتلف در فلات ایران بسان تمام دنیا رونق داشته است. حتی ابن خلدون به این مهم اشاراتی دارد.

ماهیت زیرآب‏زن‏ها

عدم جامعه‌پذیری و تربیت ناكافی و نامطلوب، حسادت، رقابت، كینه و دشمنی، ضعف در تخصص و كمبود اعتماد اجتماعی از جمله دلایل زیر‏آ‏ب‏زنی است. ضعف مدیران (تلاش برای كسب اخبار و نگرانی از توطئه)، تبعیض، ناتوانی در ایفای صحیح و مطلوب وظایف محوله، دادن پاداش‌های فردی، استقبال مدیران از زیرآب‏زنی و مشكلات روانی افراد از دیگر دلایل روی آوردن برخی افراد به این اخلاق ناپسند است. عدم شایسته‏سالاری در هر جامعه‌ای راه را برای شیوع زیرآب‏زنی باز می‏کند. وقتی پروسه‌ای برای انتخاب اصلح وجود ندارد، بدون شک زیرآب‏زدن و حذف دیگران شایع می‏شود.

 هر چقدر چنین پدیده‏ای در نظام‌های اداری بیشتر دیده شود، مشخص می‏شود که همان پروسه انتخاب اصلح دچار اختلال شده است و روند سالمی وجود ندارد. در بخشی از نظام اداری ایران روابط مداری مرسوم است، بنابراین چرا نباید منتظر چیزی به نام زیرآب‏زنی نباشیم! شایسته است در همین پاراگراف خدا را بابت وجود شایسته‏سالاری در کاشمر شاکر باشیم. شکر خدا مقوله روابط مداری در دیارمان جایی ندارد. این مهم در عدم وجود روابط فامیلی در میان کارکنان ادارات مشهود است. به شایعات توجه نکنید. مهم این است که روی کاغذ روابط مداری محلی از اِعراب ندارد.

بگذریم؛ یکی از دلایلی که باعث افزایش پدیده زیرآب زنی در محیط‏های اداری شده، ترس از دست دادن شغل در میان برخی کارمندان است. کارمندان حسودی که همکارانشان بهتر از آنها وظایف محوله‏شان را انجام می‏دهند و ادامه این روند ممکن است نوع فعالیت آنها را زیر سوال ببرد، به جای اثبات خود به تخریب دیگران می پردازند و برای این منظور از هیچ اقدام ناجوانمردانه‏ای هم دریغ نمی‏کنند. خوشبختانه این امر مذموم هم در جاهای مختلف دیارمان جایی ندارد. مدیران خدوم با دقتی مثال‏زدنی حواسشان به همه ظرائف و دقایق مجموعه تحت امرشان هست. خدا را بابت این موضوع باید شاکر بود.

همه می‏دانیم که؛ متأسفانه فضای اخلاقی جامعه ما به سمت جامعه غربی حرکت می‏کند، در تلویزیون و رادیو به جای اینکه صحبت از ارزش‏های انسانی و اخلاق باشد، به صورت مداوم صحبت از این است که پول‏های خود را بیاورید و ایده‏ها و پیشنهاداتی برای پول بیشتر و آسایش بیشتر مطرح می‏کنند. نتیجه چنین تفکراتی افزایش پدیده زیرآب‏زنی در جامعه است، چرا که فرد به هر وسیله‏ای فقط به کسب مادیات توجه دارد و معتقد است؛ فقط پول بیاید، از هر کجا آمد فرقی ندارد! مشخص است که این فضای اخلاقی در دیار ما جای و جایگاه ندارد. فضای موجود مملو از حریت و آزادگی و کمک به همولایتی و همشهری است.

در کنار همه موارد ذکر شده باید تاکید کرد که؛ حسادت پایه اساسی زیرآب‏زنی است. فردی که در محیط کار خود احساس کند به اندازه کافی و به اندازه نیاز روحی خود دیده نمی‏شود، چشم به موقعیت دیگران می‏دوزد و احساس می‏کند حق خود را باید از دیگری مطالبه کند. این حسادت و چشم‏دوزی  به جایگاه و محبوبیت همکاران، کم کم تبدیل به خشمی فروخورده می‏شود. عدم توانایی فرد در کنترل خشم خود، او را به سمت آن می‏برد که تمام تلاش خود را برای حذف دیگری به‏کار گیرد. تمام این مراحل، لزوماً خودآگاه نیست. امان از این صفت رذیلانه حسادت، یقین این صفت هم در دیار ما حامی و طرفدار ندارد.

این روزها در بسیاری از نقاط کشور،  افراد چاپلوس و زیرآب زن به راحتی در برخی از ادارات جولان می‏دهند و در مواردی با هماهنگی و در اصطلاح لابی‏گری با مدیران جدید برای خود با توسل به زیرآب‏زنی همکاران پایه‏های محکمی در ادارات تشکیل می‏دهند! صاحب‏نظران مجموعه آدم‏های محیط کار را به سه دسته تقسیم کرده‏اند، برابر این تقسیم‏بندی، یک گروه افراد خوب و قابل اعتمادند و می‏توان در هر شرایطی به آنها اعتماد کرد. گروه دیگر، افرادی که اخلاقی ناپسند دارند و به همکاران آسیب می‏رسانند و باعث رنجش آنها می‏شوند، بی‏آنکه خود بدانند، و گروه سوم افراد کینه جو که آگاهانه با همکاران دشمنی می‏کنند و سنگ جلوی پای آنها می‏اندازند.

در این بحث بررسی ماهیت زیرآب‏زن‏ها، کاری به گروه اول و سوم نداریم. تکلیف آنان مشخص است. گروه دوم ناآگاهانه به همکاران خود و موقعیت آنها آسیب می‏رسانند. این افراد در ارائه گزارش‏ها، اشتباه همکاری را بیش از اندازه بزرگنمایی می‏کنند. شاید اهمیت آن اشتباه و تأثیر آن در عملکرد سازمان آنقدرها هم زیاد نبوده باشد، اما این بزرگنمایی برای کارمند دردسرساز خواهد شد. اینان اصرار بر تفسیر نادرست کارهای همکارانشان دارند. تفسیر اشتباه از کار همکاران و نیت‏سازی نادرست می‏تواند کار آنها را کاملاً برعکس نمایش دهد. این عامل برخاسته از همان نگاه بدبینانه فرد مسئول در ارائه گزارش است.

درمان زیرآّب‏زنی

اگر متوجه شدید همکار شما اطلاعات مهم را از شما مخفی می‏کند، در جلسه‏های کاری همیشه با نظرات شما مخالفت، پشت سر شما بدگویی، از کمک کردن به شما دریغ می‏کند و سعی دارد جلوی مدیر همیشه شما را خراب کند و کارهایتان را بد جلوه دهد، یحتمل باید از او بترسید و حسابی حواس خود را جمع کنید. کسی که خود و موقعیت کاری خود را در خطر می‏بیند، سعی می‏کند تا با خراب کردن دیگران موقعیت خود را حفظ کند. اسلام، ما را از گفتن و شنیدن بدگویی نهی كرده است. احترام مومن مانند حرم الله است از این رو پشت سر دیگران حرف زدن و غیبت كردن و به دنبال عیب دیگران بودن دور از شان و منزلت انسان است.

اگر عیبی هم از دیگران دیدیم باید به خود شخص بگوییم. امام صادق(ع) فرموده‏اند: «محبوب‏ترین دوستان من كسانی هستند كه عیب مرا به خودم بگویند نه دیگری». تجسس در كار دیگران از سوی قرآن هم نهی شده و اگر نقصی از شخصی دیدیم نباید به دیگران بگوییم و نباید از روی دشمنی حرفی بزنیم كه مخالف دستورات اسلام است. فرهنگ‏سازی بر اساس آموزه‏های دینی در فضاهای اداری یک راهکار برای مقابله با زیرآب‏زنی است. الگوهای برداری از باورهای ملی در تایید صداقت و تعاون و تعامل و سعه صدر یک ضرورت است. و در کنار این همه، شایسته است هر انسان  برای خودشناسی و رفع نقاط ضعف و تقویت نقاط مثبت اقدام کند.

فرد زیرآب‏زن باید از خود بپرسد؛ هدف من از این کار چیست؟ چه پاداشی در انتظارم خواهد بود؟ آیا اگر به همکارم خوشبین‏تر باشم و او را دوست خود بدانم، باز هم دست به چنین کاری خواهم زد؟ اگر همان همکار چنین کاری در مقابل من انجام می‏داد، او را تحسین می‏کردم؟ فرد قربانی زیرآب زنی هم باید خوشبین باشد و باور کند که همکارش نیت بدی نداشته است. می‏تواند با او صحبت کند و بدون آنکه در حرف‏هایش او را متهم جلوه دهد، از اتفاقی که برایش افتاده ابراز ناراحتی کند و بگوید که در تمام کارهایش چه نیتی داشته است. خودشناسی و ایجاد ارتباط موثر کمکی تاثیرگذار برای درمان این صفت رذیلانه است.

 پیشنهاد می‏شود کارمندان از تمام کارهای خود گزارش روزانه تهیه کنند تا در صورت بروز مشکل، آنها را در اختیار رئیسشان قرار دهند. البته در این میان باید اشاره کرد که؛ در جاهای دیگر کشور تعداد مدیرانی که از زیرآب خوردن کارکنانشان لذت می‏برند، کم نیستند! شاید برای این باشد که همان مدیران هم به همین روش به آن مقام رسیده‌اند. یک مدیر توانمند در حیطه کاری خود می بایست به حفظ کرامت انسان‌ها ارزش بگذارد و از پارتی بازی و بی‏توجهی به قانون دوری کند و برای ارزیابی عملکرد کارکنانش از شیوه‏های مناسب‏تری استفاده کند. خدا را شکر همانطور که در صدر مطلب عرض شد، در کاشمر حواس مدیران ارشد به این مهم هست.

 اگر مدیری به معنای واقعی کلمه مدیر باشد و با نظارت صحیح و ریز بین بودن مجموعه تحت نظر خود را هدایت کند نباید با دهان بینی به حرف‏های دیگران توجه زیادی نشان دهد و افراد زیر نظرش را به جاسوسان و مراقبت از یکدیگر وادار کند، یک مدیر توانمند و مسئول می‌داند که اگر پدیده زیرآب‏زنی در محیط اداری و کاری مجموعه‌اش فراگیر شود به فرهنگی ناپسند تبدیل می‌شود که هر کس گمان می‏کند اگر زیرآب دیگری را نزند زیرآبش را خواهند زد. در پایان این یادداشت باز هم ایزد منان را شاکریم که این پدیده مذموم جایی در دیارمان ندارد. باید بابت این باور خدا را شاکر باشیم.

 

مجموع رتبه (0)

0 از 5 ستاره

نظر خود را اضافه نمایید

ارسال نظر به عنوان مهمان

0
  • هیچ نظری یافت نشد.
در خبر نامه وب سایت ما عضو شوید تا از تازه ترین خبرها و مطالب در ایمیل خود باخبر شوید.